Biuletyn Informacji Publicznej RPO

Rzecznik Praw Obywatelskich uczestniczy w postępowaniu przed Wielką Izbą Trybunału Sprawiedliwości UE w sprawie skutków prawnych zarządzeń Prezesa Izby Cywilnej Sądu Najwyższego o wyznaczeniu składów orzekających i terminów posiedzeń (sprawa C-273/24). 16 marca 2026 r. odbyła się rozprawa, w której wziął udział dr Janusz Roszkiewicz, ekspert prawny w Zespole Prawa Konstytucyjnego, Międzynarodowego i Europejskiego Biura RPO.

Sprawa dotyczy dokonanych przez Prezesa Izby Cywilnej SN zmian w 7-osobowym składzie orzekającym, który ma wydać uchwałę SN. Postępowanie uchwałodawcze (sprawa pierwotnie oznaczona sygn. akt III CZP 25/19, a obecnie III CZP 1/22) odnosi się do skuteczności postanowienia wydanego przez sędziego SN, który został powołany po zmianach ustrojowych Krajowej Rady Sądownictwa, dokonanych w 2018 r. Po zmianach w składzie orzekającym SN sędzia sprawozdawca w tej sprawie zwrócił się do TSUE z pytaniem prejudycjalnym, którego istotę można ująć w trzech punktach:

1. Czy może on uznać za niebyłe zarządzenie Prezesa Izby Cywilnej o wyznaczeniu składu orzekającego z udziałem sędziów powołanych od 2018 r.?
2. Czy może on jednoosobowo wyznaczyć nowy skład orzekający?
3. Czy może odmówić orzekania w składzie kolegialnym z udziałem sędziego powołanego od 2018 r.?

Tłem postępowania uchwałodawczego SN jest zapoczątkowany w 2018 r. spór między ówczesnym sędzią Panem Waldemarem Żurkiem a Krajową Radą Sądownictwa. Rada umorzyła postępowanie w sprawie odwołania sędziego od decyzji Prezesa Sądu Okręgowego w Krakowie o przeniesieniu go z cywilnego wydziału odwoławczego do wydziału rozpatrującego sprawy w pierwszej instancji. Sędzia zaskarżył tę uchwałę KRS do Sądu Najwyższego, a następnie zażądał wyłączenia od rozpoznania sprawy sędziów Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych. Wniosek o wyłączenie trafił do Izby Cywilnej, ale - zanim ta go rozpatrzyła - jeden z sędziów Izby Kontroli wniosek odrzucił.

Rzecznik Praw Obywatelskich został poproszony przez TSUE o zajęcie stanowiska co do czterech kwestii: 

1. Czy skoro p. Waldemar Żurek nie jest już sędzią, to czy zachowuje interes prawny w żądaniu uchylenia wspomnianej uchwały KRS z 2018 r. w przedmiocie zakresu jego obowiązków sędziowskich?
   W ocenie RPO odpowiedź na to pytanie jest negatywna. Uchwała KRS z 2018 r. nie kształtuje już praw i obowiązków odwołującego się. Nie tylko nie pełni on już obowiązków w wydziale Sądu Okręgowego w Krakowie, ale w ogóle nie pełni już obowiązków sędziowskich. Dlatego też uchwała KRS nie ma wpływu na aktualny status prawny byłego sędziego, a tym samym doszło do wygaśnięcia interesu prawnego.
2. Czy zarządzenia Prezesa Izby Cywilnej o wyznaczeniu składu i terminu posiedzenia są orzeczeniami sądowymi, czy środkami organizacji wewnętrznej?
   W ocenie RPO zarządzenia te nie są orzeczeniami sądowymi, lecz środkami organizacji wewnętrznej. Nie rozstrzygają one o prawach ani obowiązkach stron postępowania, a także nie przesądzają o wyniku sprawy. Mają na celu wyłącznie zapewnienie minimalnych warunków do wydania orzeczenia przez sąd.  
3. Czy sam fakt powołania Prezesa Izby Cywilnej z naruszeniem prawa automatycznie powoduje, że wszystkie wyznaczone przez niego składy orzekające nie będą miały statusu sądu w rozumieniu prawa UE?
   Zdaniem RPO odpowiedź na to pytanie jest negatywna. Sam fakt powołania sędziego piastującego funkcję Prezesa Izby Cywilnej z naruszeniem prawa nie powoduje automatycznie, że wszystkie wyznaczone przez niego składy orzekające nie będą miały statusu sądu w rozumieniu prawa UE. Ocena legalności składu orzekającego powinna mieć charakter indywidualny i kompleksowy, a nie zautomatyzowany i fragmentaryczny. TSUE w dotychczasowym orzecznictwie zawsze podkreślał konieczność uwzględniania „całokształtu okoliczności” przy ocenie, czy sąd spełnia wymogi płynące z art. 19 ust. 1 TUE i art. 47 KPP.  
4. Czy polskie prawo proceduralne dopuszcza możliwość wyznaczenia składu orzekającego przez inną osobę niż prezes izby danego sądu?
   W świetle polskiego prawa przydziału spraw i wyznaczenia składu orzekającego dokonuje Prezes Sądu Najwyższego kierujący pracą danej izby (art. 80 § 1 ustawy o SN). Przepisy prawa przewidują tylko jeden przypadek, gdy inny organ może wykonać kompetencję Prezesa SN w jego zastępstwie tj. w czasie nieobecności Prezesa SN, gdy on sam wyznaczy zastępcę spośród przewodniczących wydziałów, zastępców przewodniczących wydziałów lub sędziów izby (§ 16 ust. 5 regulaminu SN).

Stanowisko podobne do RPO zajęła Komisja Europejska.

Po wysłuchaniu stanowisk stron i uczestników TSUE zamknął rozprawę. Opinia Rzecznika Generalnego zostanie przedstawiona 16 lipca 2026 r.  

VII.510.22.2024