Biuletyn Informacji Publicznej RPO

• Wysłanie przez sąd wezwania na rozprawę oskarżonego o drobną kradzież z włamaniem pod jego adresem, ale z nieprawidłowym numerem mieszkania, pozbawiło go prawa do obrony  
• Sąd uznał korespondencję za doręczoną prawidłowo i pod nieobecność oskarżonego ogłosił wyrok   
• Rzecznik Praw Obywatelskich złożył w tej sprawie kasację do Sądu Najwyższego 
• AKTUALIZACJA 23.02.2026: 3 lutego 2026 r. SN (sygn. akt III KK 656/25) uznał kasację za oczywiście zasadną. Uchylił zaskarżony wyrok, a sprawę przekazał Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania

Stan faktyczny 

Obywatela oskarżono o kradzież z włamaniem (art. 279 § 1 Kodeksu karnego) do cukierni, skąd zabrał pieniądze oraz czapkę, czym spowodował łączną stratę 792,29 zł.

Pod nieobecność oskarżonego Sąd Rejonowy w 2020 r. uznał go za winnego. Wymierzył mu karę roku pozbawienia wolności oraz nakazał zapłatę 792,29 zł na rzecz cukierni.  

Wyrok nie został zaskarżony i uprawomocnił się. Uzasadnienie wyroku nie zostało sporządzone.

Zarzuty kasacji RPO

Zastępca RPO Stanisław Trociuk zaskarżył wyrok na korzyść skazanego Orzeczeniu zarzucił rażące i mające istotny wpływ na jego treść naruszenie przepisów prawa karnego procesowego -  art. 117 § 1 i 2 Kodeksu postępowania karnego w związku z art. 374 § 1 k.p.k. i art. 6 k.p.k. Polegało to na wadliwym uznaniu, że awizowane i niepodjęte w terminie zawiadomienie oskarżonego o terminie rozprawy zostało mu prawidłowo doręczone i wystąpiły tym samym warunki do rozpoznania sprawy pod jego nieobecność.

Tymczasem korespondencję tę wysłano pod nieprawidłowy numer mieszkania, co nie mogło doprowadzić do jej odbioru. W konsekwencji postępowanie przeprowadzono pod nieobecność oskarżonego. Rażąco naruszyło to jego prawo do obrony, bo uniemożliwiło mu udział w rozprawie oraz poddanie wyroku kontroli sądu II instancji

ZRPO wnosi o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania.

Argumentacja kasacji RPO 

Art. 374 § 1 k.p.k. gwarantuje prawo oskarżonego do brania udziału w rozprawie, co w sposób oczywisty wiąże się z umożliwieniem oskarżonemu prowadzenia osobistej obrony. Temu przepisowi odpowiada art. 117 § 1 k.p.k., z którego wynika obowiązek zawiadomienia oskarżonego o czasie i miejscu rozprawy. Czynności tych nie przeprowadza się, jeżeli osoba uprawniona nie stawiła się, a brak dowodu, że została o niej powiadomiona (art. 117 § 2 k.p.k.).

Oskarżony wskazał jako adres zamieszkania i adres do korespondencji dom o numerze mieszkania 46. Zawiadomienie o terminie rozprawy na 19 października 2020 r. wysyłano pod adresem oskarżonego, ale ze wskazaniem mieszkania nr 4. Przesyłkę po podwójnym awizowaniu zwrócono sądowi. Na rozprawie sąd uznał korespondencję za doręczoną prawidłowo i pod nieobecność oskarżonego ogłosił wyrok.

Sąd nie był uprawniony do zastosowania instytucji doręczenia zastępczego i uznania, że oskarżony został prawidłowo powiadomiony o terminie rozprawy, co umożliwiałoby jej prowadzenie pod nieobecność oskarżonego. Pozbawiło go to nie tylko prawa do udziału w rozprawie - co rażąco narusza art. 117 § 1 i 2 k.p.k. w zw. z art. 374 § 1 k.p.k. Doprowadziło również do naruszenia prawa do  obrony. Wobec uniemożliwienia udziału w rozprawie nie mógł on składać wyjaśnień, oświadczeń i wniosków, czy też zaskarżyć wyroku i doprowadzić do skontrolowania go przez sąd II instancji.

- Naruszenie tych podstawowych gwarancji procesowych, związanych z prawem do obrony, musi być uznane za uchybienie, które mogło mieć istotny wpływ na treść wyroku - podkreśla w kasacji ZRPO Stanisław Trociuk.

Najważniejsze fragmenty pisemnego uzasadnienia SN  

(....) Kasacja, jako oczywiście zasadna, podlegała uwzględnieniu na posiedzeniu w trybie określonym w art. 535 § 5 k.p.k.

Trafnie wskazał skarżący, że w sprawie doszło do naruszenia przepisów art. 117 § 1 i 2 k.p.k. oraz art. 374 § 1 k.p.k. i art. 6 k.p.k. Przepis art. 117 § 1 k.p.k. stanowi, iż uprawnionego do wzięcia udziału w czynności procesowej zawiadamia się o jej czasie i miejscu, chyba że ustawa stanowi inaczej, zaś zgodnie z art. 117 § 2 k.p.k. czynności nie przeprowadza się, jeżeli osoba uprawniona nie stawiła się, a brak dowodu, że została o niej powiadomiona. W orzecznictwie wielokrotnie wskazywano, że wysyłanie zawiadomienia o rozprawie na adres inny niż wskazany przez samego oskarżonego nie spełnia wymogu prawidłowego powiadomienia go o jej terminie. Podkreślano przy tym, że wprawdzie zgodnie z treścią art. 374 § 1 k.p.k. oskarżony ma prawo, a nie obowiązek, jeżeli sprawa nie dotyczy zbrodni lub gdy przewodniczący albo sąd nie uzna jego obecności za obowiązkową, brania udziału w rozprawie, niemniej jednak, aby móc to prawo realizować, oskarżony musi być prawidłowo zawiadomiony o jej terminie i miejscu, a gdy brak jest na to dowodu, to czynności tej nie powinno się przeprowadzać (...).

Jak wynika z analizy akt w przedmiotowej sprawie oskarżony (...) nie był prawidłowo zawiadomiony o terminie i miejscu rozprawy. W toku postępowania przygotowawczego w dniu 14 lutego 2020 r. w oświadczeniu dotyczącym miejsca pobytu wskazał on adres do doręczeń: (...). Z kolei w protokole przesłuchania podejrzanego (...) z dnia 14 lutego 2020 r. zapisano: „miejsce zamieszkania (dłuższego pobytu) adres do doręczeń w kraju (...). Zawiadomienie natomiast o terminie rozprawy przed Sądem Rejonowym wyznaczonej na dzień 19 października 2020 r. wysyłano na adres (...). Przesyłka skierowana na powyższy adres została po podwójnym awizowaniu zwrócona do Sądu.

Na rozprawie w dniu 19 października 2020 r. uznano korespondencję kierowaną do oskarżonego za doręczoną prawidłowo, prowadząc rozprawę pod jego nieobecność (k. 117). Na tym samym terminie rozprawy Sąd Rejonowy wydał zaskarżony kasacją wyrok.

Nie ulega wątpliwości, że te stwierdzone i opisane uchybienia pozbawiły oskarżonego (...) prawa do udziału w rozprawie, co stanowi rażące naruszenie powołanych przepisów art. 117 § 1 i 2 k.p.k. w zw. z art. 374 § 1 k.p.k. To z kolei doprowadziło do rażącego naruszenia jego prawa do obrony (art. 6 k.p.k.). Waga i charakter tych stwierdzonych naruszeń przepisów postępowania, których przestrzeganie warunkuje uznanie za spełniony standard rzetelnego procesu karnego, przesądza o uznaniu ich jako mogących mieć istotny wpływ na treść zaskarżonego wyroku.

Stąd konieczne stało się uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu. Ponownie rozpoznając sprawę, Sąd uwzględni powyższe uwagi i zagwarantuje oskarżonemu prawo do obrony z uwzględnieniem treści obowiązujących przepisów prawa. 

II.510.419.2025