Biuletyn Informacji Publicznej RPO

• Przeprowadzenie rozprawy zdalnej w taki sposób, że sąd nie jest widoczny dla stron i innych uczestników postępowania, godzi w zasadę jawności rozprawy 
• Zastępca Rzecznika Praw Obywatelskich Stanisław Trociuk prosi Ministra Sprawiedliwości o podjęcie działań, aby we wszystkich sądach w trakcie jawnego posiedzenia zdalnego ogólny ogląd sali sądowej i widok składu orzekającego był dostępny dla strony/uczestnika postępowania 
• Wydaje się to niezbędne, aby wyeliminować przypadki odmowy ukazywania wizerunku przez składy orzekające, która to praktyka narusza konstytucyjne prawo obywatela do sądu
• AKTUALIZACJA 27.03.2026: Na salach sądowych powszechnie są zainstalowane komputery typu All-in-one, wyposażone w aplikację Remote Camera, z której sędzia prowadzący rozprawę może swobodnie korzystać, umożliwiając bezpośredni przekaz obrazu i dźwięku obejmujący swój wizerunek - wyjaśnił koordynator ds. informatyzacji sądownictwa powszechnego sędzia Jacek Gołaczyński
• Brak przepisów jednoznacznie nakazujących uwidocznienie wizerunku pozostawia tę kwestię w gestii decyzji sędziego prowadzącego postępowanie. Koordynator, celem ujednolicenia praktyki i wzmocnienia zaufania obywateli do wymiaru sprawiedliwości, przy zachowaniu elastyczności decyzyjnej sędziów, zwrócił się do prezesów sądów apelacyjnych i pełnomocników koordynatora o rutynowe stosowanie aplikacji Remote Camera (odpowiedzi w załączniku)

Obywatele skarżą się na ograniczenia wynikające z, jak się wydaje, specyfiki zainstalowanych w salach sądowych specjalistycznych urządzeń technicznych do rejestracji obrazu i dźwięku. Pozwalają one jedynie na przekaz obrazu sali sądowej, bez możliwości uzyskania widoku sądu rozpatrującego sprawę. W takiej sytuacji strona/uczestnik postępowania może jedynie słyszeć głos sędziego, bez widoku wizerunku składu.

Wnioskodawcy zwracają uwagę, że sędzia prowadzący rozprawę nie ma wpływu na konfigurację urządzeń, co sprawia, że wnioski o umożliwienie im widoku składu orzekającego są oddalane lub też spotykają się z wyjaśnieniem, iż "nie ma żadnych podstaw do tego, aby zaprezentować wizerunek sędziego".

Problem ten zgłaszano w sprawach rozpoznawanych przez sądy z obszaru apelacji szczecińskiej i poznańskiej, niemniej może on mieć szerszy zasięg.

W ocenie RPO strona/uczestnik postępowania wybierająca tą formę uczestnictwa w posiedzeniu jawnym powinna mieć możliwość takiego samego oglądu sądu i sali sądowej, jak w przypadku osobistego, bezpośredniego uczestnictwa w posiedzeniu jawnym. Odmienna praktyka budzi istotne wątpliwości z punktu widzenia realizacji prawa do sądu, gwarantowanego przez art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, zaś na gruncie międzynarodowym – przez art. 6 EKPC. 

Nieujawnianie wizerunku przez skład orzekający narusza prawo obywatela do sądu bez wyraźnej podstawy ustawowej.  

Wszystkie strony i uczestnicy postępowania powinni mieć możliwość – jak podczas stacjonarnego posiedzenia jawnego – zwracania się do sądu twarzą w twarz, choć za pośrednictwem kamery. Możliwość ta zapewnia transparentność rozpatrzenia sprawy. Gwarantuje stronom i innym uczestnikom postępowania, że wszystkie zasady procesowe są realizowane: sędzia faktycznie jest sędzią, reprezentując powagę RP: ma na sobie togę i łańcuch sędziowski, a swoim zachowaniem respektuje zasady przyjęte na sali sądowej, np. pozostaje w pełni skoncentrowany na przebiegu posiedzenia, czy nie porozumiewa się niewerbalnie z innymi osobami, w tym drugą stroną, pełnomocnikiem procesowym, czy prokuratorem.

Z uwagi na specyfikację techniczną urządzeń rejestrujących obraz i dźwięk oraz centralnie realizowane ich zakupy, zmiana opisanego stanu rzeczy pozostaje poza właściwością prezesów właściwych sądów.

IV.510.57.2024