Biuletyn Informacji Publicznej RPO

• Przeprowadzenie rozprawy zdalnej w taki sposób, że sąd nie jest widoczny dla stron i innych uczestników postępowania, godzi w zasadę jawności rozprawy 
• Zastępca Rzecznika Praw Obywatelskich Stanisław Trociuk prosi Ministra Sprawiedliwości o podjęcie działań, aby we wszystkich sądach w trakcie jawnego posiedzenia zdalnego ogólny ogląd sali sądowej i widok składu orzekającego był dostępny dla strony/uczestnika postępowania 
• Wydaje się to niezbędne, aby wyeliminować przypadki odmowy ukazywania wizerunku przez składy orzekające, która to praktyka narusza konstytucyjne prawo obywatela do sądu

Obywatele skarżą się na ograniczenia wynikające z, jak się wydaje, specyfiki zainstalowanych w salach sądowych specjalistycznych urządzeń technicznych do rejestracji obrazu i dźwięku. Pozwalają one jedynie na przekaz obrazu sali sądowej, bez możliwości uzyskania widoku sądu rozpatrującego sprawę. W takiej sytuacji strona/uczestnik postępowania może jedynie słyszeć głos sędziego, bez widoku wizerunku składu.

Wnioskodawcy zwracają uwagę, że sędzia prowadzący rozprawę nie ma wpływu na konfigurację urządzeń, co sprawia, że wnioski o umożliwienie im widoku składu orzekającego są oddalane lub też spotykają się z wyjaśnieniem, iż "nie ma żadnych podstaw do tego, aby zaprezentować wizerunek sędziego".

Problem ten zgłaszano w sprawach rozpoznawanych przez sądy z obszaru apelacji szczecińskiej i poznańskiej, niemniej może on mieć szerszy zasięg.

W ocenie RPO strona/uczestnik postępowania wybierająca tą formę uczestnictwa w posiedzeniu jawnym powinna mieć możliwość takiego samego oglądu sądu i sali sądowej, jak w przypadku osobistego, bezpośredniego uczestnictwa w posiedzeniu jawnym. Odmienna praktyka budzi istotne wątpliwości z punktu widzenia realizacji prawa do sądu, gwarantowanego przez art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, zaś na gruncie międzynarodowym – przez art. 6 EKPC. 

Nieujawnianie wizerunku przez skład orzekający narusza prawo obywatela do sądu bez wyraźnej podstawy ustawowej.  

Wszystkie strony i uczestnicy postępowania powinni mieć możliwość – jak podczas stacjonarnego posiedzenia jawnego – zwracania się do sądu twarzą w twarz, choć za pośrednictwem kamery. Możliwość ta zapewnia transparentność rozpatrzenia sprawy. Gwarantuje stronom i innym uczestnikom postępowania, że wszystkie zasady procesowe są realizowane: sędzia faktycznie jest sędzią, reprezentując powagę RP: ma na sobie togę i łańcuch sędziowski, a swoim zachowaniem respektuje zasady przyjęte na sali sądowej, np. pozostaje w pełni skoncentrowany na przebiegu posiedzenia, czy nie porozumiewa się niewerbalnie z innymi osobami, w tym drugą stroną, pełnomocnikiem procesowym, czy prokuratorem.

Z uwagi na specyfikację techniczną urządzeń rejestrujących obraz i dźwięk oraz centralnie realizowane ich zakupy, zmiana opisanego stanu rzeczy pozostaje poza właściwością prezesów właściwych sądów.

IV.510.57.2024