Biuletyn Informacji Publicznej RPO

• Rzecznik Praw Obywatelskich przedstawił Ministerstwu Cyfryzacji opinię do projektu ustawy o sprawiedliwym dostępie do danych i ich wykorzystywaniu (nr UC114), stanowiącej w prawie krajowym niezbędny element otoczenia instytucjonalno-organizacyjnego dla przepisów Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/2854 z dnia 13 lutego 2024 r. w sprawie zharmonizowanych przepisów dotyczących sprawiedliwego dostępu do danych i ich wykorzystywania

Analiza RPO skupia się na zapewnieniu jednostkom skutecznych mechanizmów ochrony ich praw, gwarantowanych zarówno przez Konstytucję RP, jak i prawo Unii Europejskiej.  Projektowane przepisy wprowadzają system dochodzenia praw oparty na dwóch odrębnych modelach proceduralnych, co wymaga szczegółowej oceny z perspektywy prawa do skutecznego środka prawnego oraz prawa do sądu (art. 47 Karty Praw Podstawowych UE, art. 45 ust. 1 i art. 77 Konstytucji RP).

RPO zwraca się o:

• Doprecyzowanie roli i skutków prawnych jakie mają powstać w wyniku złożenia skargi wniesionej na podstawie art. 18 projektu. Niezbędne jest jednoznaczne określenie, jakie konkretne działania Prezes UKE jest zobowiązany podjąć po otrzymaniu takiej skargi. Zasadne jest zwłaszcza wprowadzenie wyraźnego przepisu, że skarga, o ile spełnia przesłanki do wszczęcia jednego z postępowań szczególnych, powinna być traktowana jako wniosek o jego wszczęcie z urzędu lub przekazana do rozpatrzenia we właściwym trybie, o czym skarżący powinien być pouczony.
• Wzmocnienie gwarancji informacyjnych. Wymaga to nałożenia na Prezesa UKE obowiązku nie tylko poinformowania o podjętych działaniach, ale także o przysługujących skarżącemu dalszych środkach ochrony prawnej, w tym o możliwości złożenia skargi w trybie szczególnym, jeśli zachodzą ku temu przesłanki.
• Podjęcie działań edukacyjnych i informacyjnych. Kluczowe będzie przygotowanie przez Prezesa UKE i MC jasnych i przystępnych wytycznych dla obywateli i przedsiębiorców, wyjaśniających różnice między poszczególnymi trybami skargowymi oraz wskazujących, w jakich sytuacjach należy korzystać z konkretnych instrumentów prawnych.
• Dokonanie ponownego szacowania wpływu nowej regulacji na urzeczywistnienie prawa jednostki do sądu. Wątpliwości budzą niektóre założenia Oceny Skutków Regulacji. Szacowanie wpływu nowej regulacji na obciążenie sądów administracyjnych jako „mały lub bardzo mały” wydaje się nadmiernie optymistyczne. Zaniżona ocena ryzyka może w przyszłości przełożyć się na wydłużenie postępowań sądowych, naruszając prawo do rozpatrzenia sprawy w rozsądnym terminie. 

Marcin Wiącek prosi sekretarza stanu w MC Dariusza Standerskiego o uwzględnienie tych uwag w dalszych pracach legislacyjnych.

VII.022.27.2025