Biuletyn Informacji Publicznej RPO

Publikacja uwzględnia perspektywy trzech podmiotów obecnych w systemie dokonywania zgłoszeń naruszeń prawa – sygnalisty, pracodawcy i organu publicznego. Eksperci wskazują na możliwe działania organów publicznych i pracodawców na rzecz zwiększenia zaufania potencjalnych sygnalistów do obowiązujących przepisów i procedur. Celem wydania publikacji jest upowszechnianie wiedzy na temat ochrony sygnalistów oraz włączenie się w dyskusję nad funkcjonowaniem nowych rozwiązań prawnych.

Ponad rok po wejściu w życie ustawy o ochronie sygnalistów jednym z najbardziej spornych zagadnień pozostaje katalog przedmiotowy naruszeń prawa, które mogą zgłaszać sygnaliści. Szczególnie istotna jest dyskusja na temat zasadności włączenia do katalogu wybranych aspektów prawa pracy z uwagi na bliskość tej materii sygnaliście, który najczęściej jest pracownikiem.

Rzecznik Praw Obywatelskich jako organ centralny właściwy do przyjmowania zgłoszeń zewnętrznych, odgrywa ważną rolę w funkcjonowaniu systemu ochrony sygnalistów. Realizacja powierzonych mu zadań pozwala dostrzec problemy prawne i praktyczne związane ze stosowaniem ustawy o ochronie sygnalistów. Publikacja podejmuje właśnie te kwestie, dostarczając analiz i refleksji, które mogą stanowić cenny głos w dyskusji nad funkcjonowaniem oraz dalszym rozwojem systemu ochrony sygnalistów.

W publikacji znalazły się teksty autorów reprezentujących różne środowiska naukowe i praktyczne, dzięki czemu przedstawiono problematykę ochrony sygnalistów z wielu perspektyw. Jakub Królikowski omawia przesłanki warunkujące uznanie określonego wpływu za zgłoszenie sygnalisty oraz skutki procesowe dokonania takiego zgłoszenia. Marcin Malecko analizuje rolę Rzecznika Praw Obywatelskich jako organu centralnego w systemie ochrony sygnalistów, wskazując również na związek między whistleblowingiem a ochroną praw człowieka. Ewelina Rutkowska przedstawia praktyczne aspekty funkcjonowania systemów zgłoszeń wewnętrznych oraz ich znaczenie dla budowy skutecznych programów compliance i zarządzania ryzykiem niezgodności. Marcin Waszak opisuje doświadczenia związane z wdrażaniem i stosowaniem procedur zgłoszeń wewnętrznych, ukazując je z perspektywy zarówno pracodawców, jak i pracowników.

W swoim artykule Anna Grochowska-Wasilewska porusza wątpliwości dotyczące działań, jakie powinien podjąć organ publiczny w sytuacji, gdy zgłoszenie zewnętrzne dotyczy zachowania mogącego wypełniać znamiona przestępstwa. Beata Baran-Wesołowska omawia ochronę sygnalistów przed działaniami odwetowymi, wskazując, że stanowi ona jedno z wyzwań stojących przed współczesnym społeczeństwem, zarówno w wymiarze krajowym, jak i europejskim. Dagmara Skupień analizuje perspektywy poszerzenia zakresu przedmiotowego sygnalizowania w Polsce, zwracając uwagę na wyzwania związane z określeniem katalogu naruszeń, o których powiadomienie, w ramach stosownych procedur, daje podstawę do uznania danej osoby za sygnalistę. W swoim artykule Anna Reda-Ciszewska przedstawia rolę związków zawodowych w systemie ochrony sygnalistów oraz ich znaczenie w procesie zgłaszania naruszeń prawa.

Zespół do spraw Sygnalistów przygotował również ulotkę informacyjną, która w przystępny sposób objaśnia najważniejsze zagadnienia związane z ochroną sygnalistów. Materiał zawiera informacje o tym, kim jest sygnalista, które naruszenia prawa mogą być przedmiotem zgłoszenia, w jaki sposób można dokonać zgłoszenia zewnętrznego do Rzecznika Praw Obywatelskich oraz jakie prawa i środki ochrony przysługują osobom zgłaszającym naruszenia prawa. Ulotka może stanowić praktyczny materiał edukacyjny wykorzystywany podczas szkoleń, spotkań informacyjnych i działań popularyzujących wiedzę o ochronie sygnalistów, a także pomoc dla osób, które rozważają dokonanie zgłoszenia.

Zapraszamy do korzystania z materiałów dydaktycznych Zespołu do spraw Sygnalistów.

Uwaga: Plik z publikacją przeznaczony do wydruku, częściowo dostępny cyfrowo. Wersja w pełni dostępna zostanie opublikowana wkrótce.