Biuletyn Informacji Publicznej RPO

16 marca 2026 r. RPO Marcin Wiącek uczestniczył w seminarium naukowym, które zostało zorganizowane w Naczelnym Sądzie Administracyjnym w związku ze Zgromadzeniem Ogólnym Sędziów NSA. W seminarium, otwartym przez Prezesa NSA Jacka Chlebnego, wzięli udział Sędziowie NSA, a także prof. Andrzej Wróbel (były sędzia Trybunału Konstytucyjnego, sędzia Sądu Najwyższego w stanie spoczynku) i prof. Krzysztof Wojtyczek (były sędzia Europejskiego Trybunału Praw Człowieka).

RPO przedstawił wystąpienie, w którym mówił m. in. o problemie wykładni art. 184 Konstytucji, zgodnie z którym sądy administracyjne są właściwe w sprawach kontroli działalności administracji publicznej. Zdaniem RPO przepis ten nie wyklucza powierzenia sądom administracyjnym innych kompetencji z zakresu wymierzania sprawiedliwości niż kontrola administracji. Problemem może być to, że aktualny kształt postępowania przed sądami administracyjnymi może nie być odpowiedni do rozstrzygania określonego typu spraw.

Kolejnym zagadnieniem były bieżące sprawy, w których obywatele zwracają się do Rzecznika z wnioskami o interwencje. Rzecznik mówił m.in. o złożonym z jego inicjatywy pytaniu prejudycjalnym do TSUE dotyczącym wykładni przyjmowanej przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w sprawach tworzenia tzw. sztucznych warunków w celu uzyskania dopłat unijnych przez rolników. 

Rzecznik mówił również o sprawach reprywatyzacyjnych oraz dotyczących dostępu do informacji publicznej. Ponadto Rzecznik podkreślił, że niepokojącym zjawiskiem jest to, iż niekiedy organy administracji wprost kwestionują orzecznictwo sądów administracyjnych i opierają swoją działalność na odmiennych interpretacjach prawnych. Najnowszym przykładem takiej sytuacji są sprawy dotyczące zwolnienia z podatku od darowizn od osób najbliższych. Chodzi o przypadki, gdy darowizna została przekazana nie bezpośrednio na konto obdarowanego, ale na konto innego podmiotu (np. gdy rodzice pomagają swojemu dziecku w zakupie mieszkania czy w spłacie kredytu hipotecznego).

Rzecznik poruszył także problem skutków prawnych wyroków Trybunału Konstytucyjnego, które nie zostały opublikowane w dziennikach urzędowych. Podkreślił, że w orzecznictwie sądów administracyjnych kształtuje się linia orzecznicza, zgodnie z którą każdy wyrok TK - nawet nieopublikowany - obala domniemanie konstytucyjności przepisu, a więc wyrok taki może być zastosowany w sprawie sądowej. Jednak inaczej sądy podchodzą do sytuacji, gdy postępowanie zostało już zakończone, a strona wnosi o wznowienie postępowania na podstawie nieopublikowanego wyroku. Zdaniem Rzecznika sądy mają w takiej sytuacji możliwość uwzględnienia skargi o wznowienie postępowania. Rzecznik podkreślił, że obywatele nie mogą ponosić negatywnych konsekwencji kryzysu w polskim wymiarze sprawiedliwości.

Podczas dyskusji Rzecznik odniósł się również do trwającego procesu uzupełniania składu Krajowej Rady Sądownictwa. Przypomniał, że aktualna ustawa o KRS budzi zastrzeżenia i wymaga zmian. Natomiast w świetle orzecznictwa europejskich trybunałów podstawowym problemem jest to, że dotychczas sędziowie powoływani w skład KRS nie mogli być uznawani za przedstawicieli środowiska sędziowskiego. Ponadto w wyborach do KRS nie brała udziału większość tego środowiska, co zostało też odnotowane w orzeczeniach ETPC i TSUE jako jedna z okoliczności świadczących o naruszeniu art. 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. Aktualna sytuacja jest inna, gdyż w wyborach bierze udział szeroka reprezentacja polskich sędziów, a wybór do KRS ma być skonsultowany przez Sejm ze środowiskiem sędziowskim. Z tego powodu - mimo wadliwości ustawy - jest mniejsze ryzyko, że wyroki wydawane przez sędziów nominowanych na wniosek tak ukształtowanej KRS będą obarczone zarzutem naruszenia art. 6 EKPC.

Wystąpienia referentów będą opublikowane na łamach "Zeszytów Naukowych Sądownictwa Administracyjnego".