Biuletyn Informacji Publicznej RPO

Rzecznik Praw Obywatelskich Marcin Wiącek był 14 lipca 2026 r. gościem programu „Graffiti” w Polsat News w związku z kończącą się pięcioletnią kadencją. W trakcie rozmowy poruszono kluczowe kwestie dotyczące funkcjonowania urzędu i podsumowania kadencji, a także kryzysu władzy sądowniczej czy ochrony zdrowia. 

Kadencja i misja ustrojowa Rzecznika Praw Obywatelskich

Marcin Wiącek podkreślił, że fundamentem sprawowania funkcji RPO jest zachowanie pełnej niezależności względem władzy. Jest to nie tylko wymóg konstytucyjny, ale przede wszystkim warunek zaufania obywateli, którzy muszą mieć pewność, że mogą zwrócić się do Rzecznika bez względu na swoje poglądy polityczne czy status społeczny. Według RPO, misja ta wymaga ścisłego trzymania się ustawowych kompetencji oraz unikania uwikłania w spory światopoglądowe i polityczne.

W ciągu ostatnich pięciu lat Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich rozpoznało ok. 150 tysięcy spraw. Jak wskazywał Marcin Wiącek, spektrum interwencji było bardzo szerokie – od wyjaśniania zawiłych przepisów prawa indywidualnym obywatelom, po sprawy przed Sądem Najwyższym oraz Naczelnym Sądem Administracyjnym. RPO zaznaczył, że jego wizją urzędu była koncentracja na merytorycznej analizie skarg ludzi, bez uwikłania w politykę.

Konieczność zakończenia kryzysu władzy sądowniczej

Za sprawę wymagającą pilnego uregulowania RPO uznał zakończenie kryzysu władzy sądowniczej, co określił jako podstawowe dla ochrony wolności i praw człowieka. Marcin Wiącek podkreślił, że obecny brak zaufania obywateli do instytucji wymiaru sprawiedliwości sprawia, że katalog praw człowieka staje się "pustą deklaracją".

Problemy systemowe w ochronie zdrowia

Służba zdrowia została wymieniona przez Rzecznika jako jeden z kluczowych obszarów generujących tysiące skarg obywatelskich. Z pism wpływających do Biura RPO wyłania się obraz systemu, który nie realizuje w pełni konstytucyjnego prawa do ochrony zdrowia, co objawia się wielomiesięcznymi lub wieloletnimi kolejkami do specjalistów oraz brakiem dostępu do nowoczesnych programów lekowych. Rzecznik odniósł się również do doniesień o ścieżkach ułatwionego dostępu do ochrony zdrowia dla osób uprzywilejowanych, zaznaczając, że prawa obywatelskie powinny być równe dla wszystkich, a system wymaga racjonalnej reformy.

Problem braku reformy kontroli operacyjnej i inwigilacji

Jako jeden z największych problemów polskiej legislacji RPO wskazał zasady inwigilacji obywateli przez służby. Mimo alarmów podnoszonych zarówno przez Marcina Wiącka, jak i jego poprzedników, nie udało się przeprowadzić radykalnej reformy w tym zakresie. Rzecznik podkreślił, że obecne przepisy dotyczące kontroli operacyjnej są rażąco niezgodne ze standardami konstytucyjnymi i międzynarodowymi, a ich naprawa jest blokowana przez argumentację o konieczności zapewnienia bezpieczeństwa państwa i skutecznej walki z przestępczością.