Biuletyn Informacji Publicznej RPO

22 czerwca 2026 r. w Naczelnym Sądzie Administracyjnym odbyła się konferencja naukowa pt. "Wykorzystanie nowoczesnych technologii w celu usprawnienia postępowania administracyjnego i sądownictwa administracyjnego a realizacja praw człowieka i obywatela oraz gwarancyjnych funkcji przepisów procesowych".

Konferencja współorganizowana przez Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich, Naczelny Sąd Administracyjny oraz Instytut Nauk Prawnych PAN była okazją do dyskusji nad wyzwaniami i szansami wynikającymi z cyfryzacji administracji i sądownictwa administracyjnego, zwłaszcza w kontekście ochrony praw jednostki.

W wydarzeniu uczestniczył RPO Marcin Wiącek, który podczas otwarcia konferencji zaakcentował pewne napięcie jakie zdradza już sam tytuł konferencji, a jego wyważenie przejawiać się będzie nie tylko w poszczególnych wystąpieniach, ale przede wszystkim umożliwi pogłębioną odpowiedź na pytanie, czy nowoczesne technologie mają usprawniać państwo wobec obywatela, czy też umacniać ochronę obywatela w jego relacji z państwem.

Z perspektywy ochrony konstytucyjnych wolności i praw sprawność nie jest bowiem wartością nadrzędną wobec praworządności.

Konkretne przepisy oraz procedury nie są bowiem przeszkodą na drodze do szybkiego rozstrzygnięcia, lecz tarczą dla jednostki przed arbitralnością ze strony organów administracji publicznej. Prawo do bycia wysłuchanym, prawo do czynnego udziału w postępowaniu, prawo wglądu do akt, prawo do uzasadnienia decyzji, czy prawo do zaskarżenia rozstrzygnięcia nie są biurokratycznym balastem, lecz realnymi gwarancjami, które sprawiają, że obywatel jest przedmiotem a nie podmiotem postępowania. Technologia spełnia bowiem swoją funkcję dokładnie i tylko w takim stopniu w jakim służy człowiekowi, dlatego zadaniem prawników jest, aby usprawniając Państwo nie doprowadzić do osłabienia pozycji obywatela i efektywnej ochrony wolności i praw.

Rzecznik moderował również II panel konferencji, dotyczący wykorzystania algorytmów przez organy administracji publicznej, sędziów i uczestników postępowania sądowoadministracyjnego. W tym panelu wziął udział również zastępca Dyrektora Zespołu Prawa Konstytucyjnego, Międzynarodowego i Europejskiego BRPO Marek Chochowski.

W wystąpieniu pt. "Od hard cases do multi cases. Modelowanie i zarządzanie procesami orzeczniczymi w erze algorytmów" przedstawiono problematykę legal lean management, akcentując, że aby w erze algorytmów możliwe było usytuowanie jednostki w centrum systemu ochrony wolności i praw, a więc jako podmiotu i celu samego w sobie tego systemu, to konieczne jest efektywne zorganizowanie procesów orzeczniczych, tj. takie, które umożliwia obsługę tysięcy wniosków współtworzonych przy zastosowaniu modeli AI o zaawansowanej prawniczo argumentacji. Sytuacja, w której ilość i złożoność spraw przekracza możliwość ich obsługi w czasie, powoduje, że jednostkowość problemów prawnych rozmywa się lub może zostać przeoczona ze szkodą dla wolności i praw jednostki, a w konsekwencji jej podmiotowości.

W panelu nt. "Komunikacja elektroniczna w postępowaniu administracyjnym i sądowoadministracyjnym", który był moderowany przez prezesa NSA prof. Jacka Chlebnego, wzięła udział przedstawicielka BRPO dr Dagmara Gut, ekspertka prawna w Zespole Prawa Administracyjnego i Gospodarczego. W wystąpieniu pt. "Aktualne problemy komunikacji elektronicznej w ogólnym postępowaniu administracyjnym jako źródła ryzyka procesowego uczestnika postępowania" prelegentka przedstawiła najważniejsze problemy związane ze stosowaniem doręczeń elektronicznych w postępowaniu administracyjnym, analizując je z perspektywy bezpieczeństwa procesowego uczestnika postępowania. Szczególną uwagę poświęciła ryzykom wynikającym z wyboru kanału komunikacji elektronicznej, stosowania hybrydowych form doręczeń oraz funkcjonowania usług doręczeń elektronicznych, wskazując na potrzebę dostosowania mechanizmów ochronnych przewidzianych w k.p.a. do specyfiki komunikacji elektronicznej i związanych z nią zagrożeń dla uczestników postępowania administracyjnego.

Ostatni panel, moderowany przez prof. Grzegorza Sibigę, Kierownika Zakładu Prawa Administracyjnego w Instytucie Nauk Prawnych PAN, poświęcony był cyberbezpieczeństwie w postępowaniu administracyjnym i sądowoadministracyjnym.