Biuletyn Informacji Publicznej RPO

• Obywatel został ukarany wyrokiem nakazowym przez sąd grzywną za kierowanie samochodem bez posiadania uprawnienia do tego
• Rzecznik Praw Obywatelskich złożył do Sądu Najwyższego kasację na jego korzyść 
• Wskazuje, że ukarany miał stosowne uprawnienia, tyle że nie odebrał dokumentu potwierdzającego je. A to nie wystarcza do przyjęcia wypełnienia znamion czynu z art. 94 § 1 Kodeksu wykroczeń

Stan faktyczny

Wyrokiem nakazowym Sąd Rejonowy uznał obwinionego za winnego kierowania 22 listopada 2025 r. pojazdem na drodze publicznej bez uprawnienia. Wymierzył mu 1500 zł grzywny. Orzekł także zakaz prowadzenia pojazdów na 6 miesięcy.

Wyrok nie został zaskarżony i uprawomocnił się.

Zarzut kasacji RPO

Zastępca RPO Stanisław Trociuk zarzucił wyrokowi rażące i mające istotny wpływ na jego treść naruszenie przepisów prawa procesowego - art. 93 § 2 k.p.w. Polegało to na przyjęciu, że wina i okoliczności czynu w zakresie znamion wykroczenia z art. 94 § 1 k.w. nie budzą wątpliwości, co doprowadziło do wydania wyroku w postępowaniu nakazowym. Tymczasem w świetle dowodów zarówno wina, jak i okoliczności czynu budziły poważne wątpliwości. Skutkiem powinno być skierowanie sprawy do rozpoznania na rozprawę w postępowaniu zwyczajnym, w celu wyjaśnienia wszystkich kwestii istotnych dla merytorycznego rozstrzygnięcia. 

ZRPO wnosi o uchylenie wyroku nakazowego i uniewinnienie ukaranego.

Argumentacja RPO

Zgodnie z art. 93 § 2 k.p.w.: „Orzekanie w postępowaniu nakazowym może nastąpić, jeżeli okoliczności czynu i wina obwinionego nie budzą wątpliwości. Wydając wyrok nakazowy, sąd uznaje za ujawnione dowody dołączone do wniosku o ukaranie". Sąd może procedować w tym trybie jedynie wtedy, jeżeli na podstawie zebranych dowodów okoliczności czynu i wina nie budzą wątpliwości. Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem SN brak wątpliwości oznacza, że nie ma ich zarówno co do sprawstwa czynu, jak i winy. Stosowanie tej instytucji zastrzeżono do najbardziej oczywistych przypadków, gdy materiał dowodowy jest tak jednoznaczny, że nie nasuwa istotnych wątpliwości co do winy i okoliczności czynu. Analiza prowadzi zaś do wniosku, że w tej sprawie nie ziściły się przesłanki pozwalające na jej zakończenie w tym trybie. 

W aktach jest informacja Starostwa Powiatowego, z której wynika, że 18 lipca 2025 r. Wydział Komunikacji otrzymał informację o pozytywnym wyniku egzaminu praktycznego obwinionego w zakresie kat. B. W związku z tym wydano tymczasowe elektroniczne prawo jazdy (z datą ważności 17 sierpnia 2025 r.). Po upływie tego terminu obwiniony nie zgłosił się w celu uzupełnienia formalności i zamówienia dokumentu prawa jazdy. 

W świetle tego okoliczności czynu i wina ukaranego budzą wątpliwości, a rozstrzygnięcie w postępowaniu nakazowym i ukaranie należy uznać za wadliwe. Wadliwość ta ma charakter rażący i istotny wpływający na orzeczenie. Wydźwięk materiału aktowego nie tylko nie daje pewności co do okoliczności czynu i winy w stopniu wymaganym przez art. 93 § 2 k.p.w., lecz skutkuje uznaniem, że obwiniony nie wyczerpał znamion wykroczenia. 

Jak wskazuje orzecznictwo SN: "Penalizowany w art. 94 § 1 k.w. brak wymaganych uprawnień zachodzi wówczas, gdy dana osoba w ogóle nie uzyskała uprawnień do prowadzenia pojazdu określonej kategorii w sposób wskazany ustawowo, utraciła je w wyniku cofnięcia i musi ponownie ubiegać się o uzyskanie takich uprawnień lub posiadając de facto takie uprawnienia nie może w danej chwili ich realizować i z nich korzystać z uwagi np. na ich czasowe +zawieszenie+ niepowodujące jednak ich definitywnej utraty". Za brak uprawnienia nie może być uznana sytuacja, gdy kierujący nie odebrał dokumentu, bądź gdy uprawnienie nie zostało prawidłowo odnotowane w systemie informatycznym. Nie ulega bowiem wątpliwości, że prawo jazdy nie stanowi dokumentu uprawniającego do prowadzenia pojazdu, a jedynie potwierdza posiadanie tego uprawnienia.

Ukarany miał uprawnienia, choć nie posiadał dokumentu potwierdzającego je. Nie wystarcza to jednak do przyjęcia wypełnienia znamion art. 94 § 1 k.w. Wniosek o uniewinnienie - mimo podniesienia w kasacji zarzutu natury procesowej - jest uzasadniony materiałem aktowym i stanem sprawy. Uzasadnia to stwierdzenie, że sąd rażąco naruszył art. 93 § 2 k.p.w. i otwiera możliwość wydania przez SN orzeczenia odmiennego co do istoty.

Zgodnie z art. 95 § 2 k.w. do odpowiedzialności wykroczeniowej może być pociągnięta osoba, która na drodze publicznej prowadzi pojazd mechaniczny mimo upływu okresu ważności tymczasowego elektronicznego prawa jazdy, a przed wydaniem prawa jazdy. Mając na uwadze jednak kierunek kasacji oraz ewentualną, następczą do wyroku SN konieczność czynienia nowych, negatywnych dla ukaranego ustaleń faktycznych, zasadny jest wniosek o uchylenie wyroku i uniewinnienie.

II.510.701.2026