Biuletyn Informacji Publicznej RPO

Rzecznik Praw Obywatelskich przedstawił Ministerstwu Sprawiedliwości opinię do projektu nowelizacji Kodeksu postępowania karnego (druk rządowy UD370), dotyczącego prawa do informacji w postępowaniu karnym.

Projekt ustawy co do zasady zasługuje na ocenę pozytywną - podkreśla zastępca RPO Stanisław Trociuk. Zmierza on do ujednolicenia pouczeń, uproszczenia ich języka oraz wzmocnienia prawa do informacji uczestników postępowania karnego. 

Koncepcja wydania rozporządzeń wykonawczych określających jednolite wzory formularzy pouczeń dla pouczeń na każdym etapie postepowania oraz utworzenia jednej strony internetowej zawierającej pouczenia i ich tłumaczenia na języki obce także jest słuszna, zaś sama inicjatywa – bardzo potrzebna. 

Jednak projektowane przepisy wymagają dalszego uporządkowania, ponieważ nadal projektowane katalogi pouczeń są jednocześnie zbyt szerokie i niepełne: obejmują informacje zbędne lub przedwczesne, a pomijają uprawnienia o podstawowym, gwarancyjnym znaczeniu. Zasadniczym kryterium dalszych zmian powinno być dostosowanie pouczenia do aktualnej sytuacji procesowej uczestnika postępowania, tak aby przekazywane informacje były rzeczywiście przydatne na danym etapie i umożliwiały skorzystanie z przysługujących praw. 

Obowiązek pouczenia uczestnika postępowania o przysługujących mu prawach i ciążących obowiązkach rekompensuje deficyt informacyjny wynikający z nieznajomości prawa. Z perspektywy jednostki – nieprofesjonalnego uczestnika postępowania karnego – obowiązek informowania o prawach i obowiązkach w toku procesu karnego ma charakter gwarancyjny.

Co do zasady pozytywnie należy ocenić propozycje wprowadzenia ujednoliconych katalogów pouczeń, pisanych w języku prostym. To samo dotyczy utworzenia strony internetowej, na której znajdowałyby się wszystkie pouczenia – w języku polskim, jak i w tłumaczeniach. Warto jednak zwrócić uwagę na konieczność dostosowania strony internetowej do potrzeb osób z niepełnosprawnościami.

Informacja procesowa powinna być:

• Przekazywana prostym językiem, zrozumiałym dla przeciętnego odbiorcy; powinno się unikać skomplikowanych sformułowań, języka prawniczego, a pouczenie nie może się sprowadzać do zacytowania treści konkretnego przepisu ustawy;
• Dostosowana do aktualnej sytuacji procesowej uczestnika postępowania – pouczenia powinny odnosić się do uprawnień i obowiązków, które dotyczą uczestnika postępowania na danym etapie procesu i ma on możliwość skorzystania z nich;
• Kompletna – informując uczestnika postępowania o określonym uprawnieniu konieczne jest przekazanie informacji całościowo, a nie jedynie w takim zakresie, w  jakim jest to korzystne dla organów procesowych. 

Zbyt obszerne, niekompletne albo niedostosowane do aktualnej sytuacji procesowej pouczenia, mogą stać się instrumentem wykorzystywanym przeciwko jednostce. Trudno jest bowiem kwestionować brak pouczenia albo mylne pouczenie, w sytuacji, kiedy np. podejrzany lub pokrzywdzony mają obowiązek potwierdzić podpisem otrzymanie pouczeń.

(szczegóły w załączonym obszernym piśmie do MS)

II.510.413.2026