Biuletyn Informacji Publicznej RPO

Rzecznik Praw Obywatelskich Sylwia Gregorczyk-Abram wzięła udział w uroczystym rozpoczęciu roku akademickiego 2026/2027 na Uniwersytecie SWPS we Wrocławiu. Podczas wydarzenia wygłosiła wykład inauguracyjny pt. „Dlaczego państwo prawa potrzebuje odważnych prawników”.

Uroczystość odbyła się 1 października 2026 r. i zgromadziła społeczność akademicką uczelni, w tym studentów rozpoczynających naukę, kadrę dydaktyczną oraz zaproszonych gości. W programie wydarzenia znalazły się m.in. wystąpienia władz uczelni, wręczenie nagród i wyróżnień oraz immatrykulacja nowych studentów.

Wystąpienie RPO

Zwracając się do studentów RPO Sylwia Gregorczyk-Abram zwróciła uwagę, że rozpoczęcie studiów to nie tylko początek drogi do zdobycia zawodu, ale także moment refleksji nad odpowiedzialnością za życie publiczne i funkcjonowanie demokratycznego państwa.

Niezależnie od tego, czy absolwenci zostaną prawnikami, psychologami, dziennikarzami czy przedstawicielami innych profesji, ich praca będzie miała wpływ na jakość wspólnoty i ochronę podstawowych wartości.

RPO wskazała, że państwo prawa nie opiera się wyłącznie na przepisach czy instytucjach. To przede wszystkim umowa społeczna oparta na przekonaniu, że konflikty powinny być rozwiązywane zgodnie z prawem, a każdy człowiek zasługuje na równe traktowanie i poszanowanie swojej godności. Zaznaczyła, że taka umowa nie utrzymuje się sama i wymaga codziennego zaangażowania ludzi gotowych brać odpowiedzialność za jej trwanie.

Sylwia Gregorczyk-Abram podkreślała, że państwo prawa potrzebuje odważnych ludzi. Odwaga, jak zaznaczyła, nie jest kategorią prawną, lecz cechą charakteru i świadomym wyborem. Oznacza gotowość do ponoszenia konsekwencji własnych decyzji, obrony zasad wtedy, gdy jest to niewygodne, oraz działania na rzecz innych z wykorzystaniem swojej wiedzy i kompetencji.

Odwołując się do własnych doświadczeń zawodowych jako adwokatki i obecnie Rzecznika Praw Obywatelskich, mówiła o znaczeniu uważności na drugiego człowieka. Wskazywała, że za każdą sprawą, decyzją czy procedurą stoi konkretny człowiek ze swoją historią, obawami i poczuciem krzywdy. Dlatego, jej zdaniem, profesjonalizm wymaga nie tylko wiedzy i umiejętności analizy, ale także zdolności słuchania, rozumienia i dostrzegania ludzkiej perspektywy.

RPO zwróciła również uwagę, że odwaga często przejawia się w codziennych, pozornie zwyczajnych decyzjach. Polega na zachowaniu niezależności myślenia, zadawaniu trudnych pytań, sprzeciwie wobec wygodnych uproszczeń oraz zachowaniu w sobie niezgody na niesprawiedliwość. Zachęcała studentów, by pielęgnowali wrażliwość na problemy i zjawiska, które budzą ich sprzeciw, ponieważ to właśnie ona może stać się źródłem społecznego zaangażowania i odpowiedzialności.

Mówiąc o wyzwaniach stojących przed demokratycznym państwem, podkreśliła, że kryzysy praworządności rzadko zaczynają się nagle. Częściej są skutkiem stopniowego oswajania odstępstw od przyjętych zasad i akceptowania wyjątków od standardów, które powinny obowiązywać wszystkich. W takich momentach szczególnie potrzebni są ludzie gotowi bronić reguł, nawet gdy wiąże się to z ryzykiem, niepopularnością lub poczuciem osamotnienia.

- Łatwo jest być niezależnym wtedy, gdy niezależność nic nie kosztuje. Znacznie trudniej zachować ją wtedy, gdy wiąże się z ryzykiem utraty stanowiska, awansu, popularności czy środowiskowej akceptacji – tłumaczyła Rzecznik wskazując, że prawdziwa próba charakteru przychodzi dopiero wtedy, gdy obrona zasad oznacza samotność, ale jednocześnie podkreśliła wartość tej obrony.

RPO mówiła także o „momencie próby”, który wcześniej czy później pojawia się w życiu wielu ludzi. Tłumaczyła studentom, że nadejdzie chwila, gdy trzeba będzie zdecydować, czy pozostać wiernym własnym zasadom, czy wybrać wygodę, milczenie lub obojętność.

- To są chwile, których nie da się przewidzieć na pierwszym, ani też na ostaniem roku studiów. Nie ma dla nich gotowych podręczników. Nie można ich w pełni przećwiczyć na egzaminie – tłumaczyła Rzecznik i dodała, że odpowiedź przychodzi z połączenia wiedzy, doświadczenia i charakteru.

Zachęcała studentów, by już teraz budowali w sobie gotowość do odpowiedzialnego działania, ponieważ odwaga nie rodzi się nagle w chwili kryzysu, ale kształtuje się wcześniej poprzez codzienne wybory.

Sylwia Gregorczyk-Abram zachęcała studentów, aby czas studiów wykorzystali nie tylko do zdobywania wiedzy i kompetencji zawodowych, lecz także do rozwijania ciekawości świata, samodzielności myślenia, wrażliwości społecznej.

- Życzę Państwu, abyście zdobyli tutaj nie tylko wiedzę i umiejętności potrzebne do wykonywania wybranego zawodu, ale również intelektualną niezależność, odwagę myślenia i wierność wartościom. Bo demokracja, państwo prawa i silne społeczeństwo potrzebują kompetentnych profesjonalistów. Ale najbardziej potrzebują ludzi odważnych – zakończyła swój wykład RPO.