Biuletyn Informacji Publicznej RPO

• Obywatelkę, która wystąpiła do urzędu gminy o informację publiczną, oskarżono o znieważenie funkcjonariusza publicznego (art. 226 Kodeksu karnego) i wywieranie wpływu na czynności urzędowe groźbami bezprawnymi (art. 224)
• Sąd Rejonowy skazał ją na 10 miesięcy ograniczenia wolności, nakazał przeprosiny trzech pokrzywdzonych i orzekł łącznie 15 tys. zł nawiązki na ich rzecz. Sąd Okręgowy obniżył karę do 8 miesięcy i zmniejszył wysokość nawiązek do 6 tys. 
• RPO złożył kasację na jej korzyść, kwestionując możliwość zasądzenia nawiązek i przeprosin wobec urzędników, bo osoba fizyczna nie może być pokrzywdzonym przestępstwem "wywierania wpływu na czynności urzędowe" 
• 23 stycznia 2026 r. Sąd Najwyższy (sygn. akt III KK 519/25) uchylił wyrok SO w zakresie, w jakim utrzymano nakaz zapłaty nawiązek i przeprosin. Przedmiotem ochrony czynu z art. 224 § 2 k.k. nie jest bowiem dobro osób fizycznych a prawidłowość funkcjonowania instytucji - wskazał.

Stan faktyczny

Kobieta zwróciła się do urzędu gminy o informację nt. zatrudnienia konkretnej osoby raz kopii umowy dotyczącej powieszenia banneru wyborczego. W efekcie swych maili została oskarżona o znieważenie funkcjonariusza publicznego lub osobę do pomocy mu przybraną, podczas i w związku z pełnieniem obowiązków służbowych oraz o wywieranie wpływu na czynności urzędowe organów państwowych lub samorządowych za pomocą przemocy lub groźby bezprawnej.

W 2024 r. Sąd Rejonowy uznał oskarżoną za winną siedmiu przestępstw z art. 224 § 2 k.k., 224 § 1 k.k. i art. 226 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. oraz sześciu przestępstw z art. 224 § 2 k.k. i art. 224 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2, stanowiących ciąg przestępstw. Wymierzył jej karę 10 miesięcy ograniczenia wolności i zobowiązał ją do przeproszenia trzech pokrzywdzonych urzędników. Orzekł też w łącznie 15 tys. zł nawiązek na ich rzecz od oskarżonej.

Wyrok zaskarżyli obrońcy - co do winy, kary i nawiązek. W 2025 r. Sąd Okręgowy zmienił częściowo wyrok Sądu Rejonowego. Umorzył postępowanie co do jednego czynu, przy wyeliminowaniu z jego opisu zwrotów o wywieraniu wpływu na czynności urzędowe organu samorządu terytorialnego i znieważaniu urzędnika. 

Karę ograniczenia wolności obniżył zaś do 8 miesięcy. Orzeczone nawiązki wobec urzędników obniżył do łącznej sumy 6 tys. zł. W pozostałej części zaskarżony wyrok utrzymał w mocy.

Zarzuty kasacji RPO

RPO zaskarżył częściowo wyrok SO na korzyść oskarżonej w zakresie zasądzenia od niej nawiązek i nakazu przeprosin. Wyrokowi zarzucił rażące i mające istotny wpływ na jego treść naruszenie przepisów postępowania:

• art. 433 § 2 k.p.k. w zw. z art. 457 § 3 k.p.k. - poprzez niewłaściwe przeprowadzenie przez sąd odwoławczy kontroli instancyjnej i nienależyte rozważenie zarzutu apelacji obrońcy ws. "rażącej niewspółmierności kary", polegającego na zasądzeniu niewspółmiernie wysokiej nawiązki na rzecz pokrzywdzonych, co skutkowało jedynie obniżeniem wysokości nawiązek, podczas gdy prawidłowe rozpoznanie zarzutu doprowadziłoby do wniosku, iż nie jest dopuszczalne orzeczenie od oskarżonej nawiązek na rzecz tych osób, gdyż osoba fizyczna nie może być pokrzywdzonym przestępstwem z art. 224 § 2 k.k., co w konsekwencji zaowocowałoby uchyleniem pkt III wyroku;
• art. 433 § 1 k.p.k. w zw. z art. 447 § 1 k.p.k. - poprzez niewłaściwe przeprowadzenie kontroli instancyjnej zaskarżonego w całości na korzyść oskarżonej wyroku I instancji, co skutkowało utrzymaniem obowiązku przeprosin - w sytuacji gdy konieczne było uchylenie wyroku sądu w tym punkcie, gdyż orzeczenie tego środka probacyjnego nie było dopuszczalne, ponieważ na gruncie art. 224 § 2 k.k. osoba fizyczna nie może być pokrzywdzonym.

ZRPO Stanisław Trociuk wniósł o uchylenie wyroków obu sądów w odpowiednich częściach.

Argumentacja kasacji RPO

SO zmienił wyrok SR m.in. w zakresie ustaleń faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia oraz kwalifikacji prawnej czynów. Skutkiem przyjęcia, że oskarżona popełniła ciąg 12 przestępstw z art. 224 § 2 k.k. była niedopuszczalność orzeczenia wobec niej nawiązek dla osób, które jako osoby fizyczne nie były pokrzywdzonymi tymi przestępstwami.

RPO podziela pogląd prawny SN z wyroku z 8 grudnia 2021 r., iż ze względu na przedmiot ochrony czynu, o którym mowa w art. 224 § 2 k.k., osoba fizyczna nie może być pokrzywdzonym tym przestępstwem. SN trafnie wskazał, że: „Przedmiotem zamachu (inaczej ochrony) przestępstwa z art. 224 § 2 k.k. jest prawidłowość funkcjonowania instytucji, prawidłowość realizowania czynności funkcjonariusza publicznego". Według SN, w konsekwencji czyn z art. 224 § 2 k.k. nie może bezpośrednio naruszać ani ograniczać dobra prawnego osoby fizycznej, lecz odnosi się wyłącznie do funkcjonariusza i wykonywanych funkcji służbowych. "Chociaż przedmiotem czynności wykonawczej jest tu osoba funkcjonariusza, to przecież należy ten przedmiot odróżnić od przedmiotu zamachu, który nie obejmuje osoby fizycznej, lecz funkcjonowanie instytucji i swobodę wyboru postępowania jej funkcjonariusza i to wyłącznie w zakresie sprawowanej funkcji publicznej" - uznał wtedy SN.

Z kolei w uchwale SN z 15 września 1999 r. uznał: "Przepis art. 49 § 1 k.p.k. powinien być interpretowany wąsko, a zatem pojęcie pokrzywdzonego relatywizuje się jedynie do zespołu znamion przestępstwa będącego przedmiotem postępowania. Nie ma przy tym decydującego znaczenia to, czy fakt pokrzywdzenia konkretnej osoby fizycznej lub prawnej został uzewnętrzniony w opisie czynu zarzucanego sprawcy, a niekiedy nawet w przyjętej kwalifikacji prawnej. Nie może mieć przy tym znaczenia to, czy dobro prawne naruszone lub zagrożone przez przestępstwo jest głównym, czy też ubocznym przedmiotem ochrony na tle konkretnej normy prawnej. Pokrzywdzonym może być również taka osoba, której dobro prawne zostało naruszone lub zagrożone przez czyn stanowiący element przestępstwa ciągłego lub czyn współukarany. Nie jest zaś w rozumieniu art. 49 § 1 k.p.k. pokrzywdzonym ten, czyje dobro, choćby było dobrem prawnie chronionym, zostało zagrożone lub naruszone przez czyn, który jest przestępstwem, co jednak nie należy do jego ustawowych znamion".

Prawidłowe rozpoznanie przez SO zarzutu apelacji obrońcy oskarżonej o zasądzeniu niewspółmiernie wysokiej nawiązki wymagało w pierwszej kolejności zbadania samej dopuszczalności jej orzeczenia. Jednakże SO pominął to zagadnienie, a skoncentrował się na prawidłowym ustaleniu wysokości nawiązek. Skutkiem był obowiązek zapłacenia przez oskarżoną nawiązek na rzecz trzech osób w łącznej wysokości 6 tys. zł. - mimo braku podstaw prawnych.

Kontrola instancyjna SO była wadliwa również w zakresie dotyczącym nałożonego na oskarżoną obowiązku przeproszenia  tych osób. Wprawdzie w apelacjach obrony nie kwestionowano wprost zasadności tego obowiązku, ale nie oznacza to, że SO  był zwolniony od skontrolowania poprawności także tego rozstrzygnięcia.

Skoro te trzy osoby nie mogły być pokrzywdzonymi przestępstwami przypisanymi oskarżonej, to sąd nie mógł  jej zobowiązać do ich przeproszenia. Odbiorcą przeprosin w ramach środka probacyjnego orzeczonego na podstawie art. 72 § 1 pkt 2 k.k. może być wyłącznie pokrzywdzony, a nie inne podmioty, choćby ich dobra prawne zostały naruszone przestępstwem.

Najważniejsze fragmenty pisemnego uzasadnienia wyroku SN

(...) Kasacja Rzecznika Praw Obywatelskich jest zasadna. Sąd Okręgowy przyjął, że (...) popełniła ciąg 12 przestępstw z art. 224 § 2 k.k. w warunkach art. 91 § 1 k.k. Powoduje to, że niezasadnie uznano (...) za pokrzywdzonych. Przedmiotem ochrony czynu z art. 224 § 2 k.k. nie jest bowiem dobro osób fizycznych a prawidłowość funkcjonowania instytucji, a także prawidłowość realizowania czynności funkcjonariusza publicznego. Nie mieści się w tym przedmiocie wolność osobista, lecz swoboda związana wyłącznie ze sprawowaniem funkcji i jej wyłącznie dotycząca.

Sąd Najwyższy orzekający w przedmiotowej sprawie podziela pogląd w tej materii wyrażony w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 8 grudnia 2021 r., sygn. II KK 273/21. Uznano wtedy, że chociaż przedmiotem czynności wykonawczej jest osoba funkcjonariusza, to przedmiot ochrony (zamachu) przestępstwa z art. 224 § 2 k.k. nie obejmuje osoby fizycznej, lecz funkcjonowanie instytucji i swobodę wyboru postępowania jej funkcjonariusza i to wyłącznie w zakresie sprawowanej funkcji. O ile zatem sprawca oddziałuje na osobę funkcjonariusza, to funkcjonariusz ten nie może być pokrzywdzonym. Pokrzywdzoną w wypadku przestępstwa z art. 224 § 2 k.k. jest jedynie instytucja, której dobro naruszono.

Skoro Sąd Rejonowy niezasadnie uznał (...) za pokrzywdzonych, to niezasadnie również zasądził na ich rzecz nawiązki i zobowiązał oskarżoną do ich przeproszenia, przeprosiny na podstawie art. 72 § 1 pkt 2 k.k. (podstawa rozstrzygnięcia z punktu II wyroku Sądu Rejonowego) adresowane być bowiem mogą wyłącznie w stosunku do pokrzywdzonego.

Wyrok Sądu pierwszej instancji został zaskarżony w całości przez obu obrońców (...). Zobowiązywało to Sąd odwoławczy do rozpoznania sprawy nie tylko w granicach podniesionych zarzutów, ale także w zakresie szerszym, biorąc pod uwagę między innymi treść art. 440 k.p.k. Sąd Okręgowy, zmieniając zaskarżony wyrok, rozważyć powinien czy wobec zakwalifikowania zachowań oskarżonej wyłącznie z art. 224 § 2 k.k. trafnie uznano (...) za pokrzywdzonych, a w związku z tym, czy zasadne było orzeczenie nawiązek na ich rzecz i zobowiązanie do ich przeproszenia. Tymczasem po korekcie kwalifikacji prawnej przypisanych (...), obniżeniu wymierzonej kary ograniczenia wolności i wysokości zasądzonych kosztów, Sąd odwoławczy zmienił jedynie wymiar orzeczonych nawiązek, w pozostałej części utrzymując zaskarżony wyrok w mocy.

Rozstrzygnięcie takie stanowiło rażące naruszenie przepisów prawa wskazanych w zarzucie kasacji i wywarło istotny wpływ na treść zaskarżonego nią wyroku. Obligowało to Sąd Najwyższy do uwzględnienia kasacji i uchylenia wadliwych orzeczeń zawartych w wyroku Sądu Okręgowego w (...) i wyroku Sądu Rejonowego w (...). Nie zachodziła przy tym potrzeba wydania orzeczenia następczego. Sama eliminacja wadliwych rozstrzygnięć z obrotu prawnego doprowadziła bowiem do sanacji zaistniałych naruszeń prawa.

II.510.505.2025