Biuletyn Informacji Publicznej RPO

Rzecznik Praw Obywatelskich objął Honorowym Patronatem IX Ogólnopolską Konferencję Naukową z cyklu Filozoficzne Aspekty Prawa Karnego „Czynnik psychiczny jako element podstawy kryminalizacji oraz podstawy przypisania czynu zabronionego”, która odbędzie się 24 kwietnia 2026 roku w Warszawie. Organizatorem wydarzenia jest Koło Naukowe Prawa Karnego Materialnego działające na Uniwersytecie Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie.

Konferencja, zgodnie z tradycją cyklu, stanowi przestrzeń do wymiany poglądów między studentami, doktorantami, naukowcami oraz praktykami prawa zainteresowanymi teoretycznym i filozoficznym wymiarem odpowiedzialności karnej. 

Dziewiąta edycja poświęcona zostanie czynnikowi psychicznemu jako elementowi podstawy kryminalizacji oraz podstawy przypisania czynu zabronionego. Tematyka ta ma szczególne znaczenie zarówno z punktu widzenia teorii przestępstwa, jak i aksjologicznych fundamentów odpowiedzialności karnej. Współczesne prawo karne, operujące pojęciami winy, zamiaru, nieumyślności czy świadomości bezprawności, wymaga pogłębionej analizy filozoficznej i dogmatycznej, która umożliwia zrozumienie granic odpowiedzialności jednostki oraz racjonalności reakcji karnej.

Planowane panele dyskusyjne:

• Panel I – Czynnik psychiczny w strukturze czynu zabronionego
  Panel poświęcony będzie analizie czynnika psychicznego jako elementu strony podmiotowej czynu zabronionego. Dyskusja obejmie problem definicji i funkcji zamiaru, nieumyślności oraz świadomości skutku, a także znaczenie tych elementów dla przypisania odpowiedzialności. Uczestnicy podejmą próbę rekonstrukcji relacji pomiędzy świadomością, wolą a oceną prawną zachowania.
• Panel II – Umyślność i nieumyślność – granice oraz aksjologiczne uzasadnienie zróżnicowania
  Celem panelu będzie analiza dogmatycznych i filozoficznych podstaw różnicowania form umyślności oraz nieumyślności. Dyskusja obejmie m.in. zróżnicowanie ustawowego zagrożenia karnego w zależności od formy umyślności, uzasadnienie takiego zróżnicowania z perspektywy sprawiedliwości i proporcjonalności, a także znaczenie winy w kontekście oceny postaci strony podmiotowej typu czynu zabronionego.
• Panel III – Granice zamiaru: od bezpośredniego do wynikowego i dalej
  Panel skoncentruje się na problemie ustalenia granicy pomiędzy zamiarem bezpośrednim a wynikowym, a także między zamiarem wynikowym a świadomą nieumyślnością. Dyskusja obejmie analizę poglądów klasycznych i współczesnych autorów dotyczących zamiaru wynikowego, problem metod rekonstrukcji tych stanowisk oraz ich znaczenie dla kwalifikacji prawnej czynu i wymiaru kary.
• Panel IV – Świadomość bezprawności i jej znaczenie dla przypisania zamiaru
  Panel poświęcony zostanie analizie pojęcia świadomości bezprawności, jej granic oraz wpływu na przypisanie zamiaru sprawcy. Uczestnicy podejmą próbę odpowiedzi na pytanie, czy i w jakim zakresie brak świadomości bezprawności może wyłączać lub ograniczać umyślność oraz jakie znaczenie ma to rozróżnienie dla praktyki sądowej. Dyskusja zostanie osadzona w kontekście filozofii prawa, teorii winy oraz koncepcji błędu co do prawa.