Biuletyn Informacji Publicznej RPO

• Obywatel został ukarany przez sąd za przekroczenie samochodem dopuszczalnej prędkości w mieście. Wyrok utrzymał sąd II instancji
• Tymczasem karalność tego wykroczenia przedawniła się na etapie postępowania międzyinstancyjnego, czego nie dostrzegł sąd odwoławczy i źle zastosował  przepisy tzw. ustawy covidovej z 2020 r. - wskazał Rzecznik Praw Obywatelskich
• Dlatego złożył kasację do Sądu Najwyższego z wnioskiem o umorzenie postępowania przeciw obywatelowi 

Wniosek RPO 

RPO jest zobowiązany wskazać, że skład rozpoznający kasację powinien być ukształtowany z uwzględnieniem wyroku TSUE z 4 września 2025 r., C-225/22, „R" S.A. przeciwko AW „T" sp. z o.o. W wyroku tym Trybunał, nawiązując do wyroku TSUE z 21 grudnia 2023 r., C-718/21, L.G. przeciwko Krajowej Radzie Sądownictwa, podkreślił, że obowiązkiem sądu krajowego jest zbadanie sposobu powołania sędziów SN rozstrzygających sprawę, zaś w razie stwierdzenia ich powołania w sposób analogiczny, jak w sprawie C-718/21, jeżeli jest to niezbędne dla zapewnienia pierwszeństwa prawa Unii, uznanie takiego orzeczenia za niebyłe.

Wyrok TSUE z 4 września 2025 r. odnosi się do orzeczeń składów SN, w których zasiadał sędzia powołany w 2018 r. na podstawie uchwały KRS, której wykonanie wstrzymano postanowieniem NSA, następnie uchylonym przez NSA. Z wyroku TSUE wynika, że jeśli w rozpoznaniu kasacji weźmie udział sędzia SN powołany w tych okolicznościach, to istnieje duże prawdopodobieństwo, że wyrok SN zostanie uznany za niebyły przez inne sądy oraz organy państwa. Dlatego RPO wnosi o takie ukształtowanie składu, by wykluczyć skutek, o jakim mowa w wyroku w sprawie C-225/22.

Stan faktyczny 

Obywatel został obwiniony o przekroczenie w październiku 2017 r. dozwolonej prędkości w mieście o 44 km/h. To wykroczenie z art. 92a Kodeksu wykroczeń.

W sierpniu 2020 r. Sąd Rejonowy uznał go za winnego, z ustaleniem, że przekroczył dozwoloną prędkość o 38 km/h. Ukarał go 300 zł grzywny oraz zasądził od niego ponad 1,8 tys. zł tytułem wydatków postępowania. W listopadzie 2020 r. Sąd Okręgowy utrzymał wyrok.

Zarzut kasacji RPO 

W kasacji na korzyść ukaranego zastępca RPO Stanisław Trociuk zarzucił wyrokowi SO rażące naruszenie prawa procesowego - art. 5 § 1 pkt 4 Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia. Polegało to na rozpoznaniu apelacji obwinionego i utrzymaniu wyroku, mimo że w dacie orzekania istniała negatywna przesłanka procesowa w postaci przedawnienia karalności (art. 45 § 1 k.w.). Skutkiem powinno być zaś uchylenie wyroku I instancji i umorzenie postępowania - z uwagi na bezwzględną przyczynę odwoławczą z art. 104 § 1 pkt 7 k.p.w.

Kasacja wnosi o uchylenie wyroku i umorzenie postępowania na podstawie art. 5 § 1 pkt 4 k.p.s.w. w związku z art. 45 § 1 k.w.

Argumentacja RPO 

Zgodnie z art. 15zzr ust. 6 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych - który obowiązywał wyłącznie od 31 marca 2020 r. do 16 maja 2020 r. - „w okresie, o którym mowa w ust. 1, nie biegnie przedawnienie karalności czynu oraz przedawnienie wykonania kary w sprawach o przestępstwa, przestępstwa i wykroczenia skarbowe oraz w sprawach o wykroczenia".

Po uchyleniu od 16 maja 2020 r. tego przepisu, w życie wszedł art. 68 ust. 5 ustawy z 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2. Zgodnie z nim w dniu wejścia w życie rozpoczyna się bieg przedawnienia karalności czynu oraz przedawnienia wykonania kary w sprawach o przestępstwa, przestępstwa i wykroczenia skarbowe oraz w sprawach o wykroczenia.

Zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z 8 stycznia 2025 r. (sygn. akt KK 387/24), stosowanie art. 4 § 1 k.k. po derogowaniu art. 15zzr ust. 6 ustawy covidovej odbywa się na zasadach ogólnych. Ustawa uchylająca nie zawierała bowiem żadnych przepisów intertemporalnych, nakazujących stosowanie tego uchylonego przepisu do czynów popełnionych przed dniem wejścia jej w życie. Tylko w ten sposób mogło dojść do ograniczenia zasady stosowania poprzednio obowiązującej lub nowej ustawy względniejszej.

Takim przepisem intertemporalnym nie był art. 68 ust. 5 ustawy z 14 maja 2020 r., zgodnie z którym "z dniem wejścia w życie niniejszej ustawy rozpoczyna się bieg przedawnienia karalności czynu oraz przedawnienia wykonania kary w sprawach o przestępstwa, przestępstwa i wykroczenia skarbowe oraz w sprawach o wykroczenia". Specyficznie interpretowano wprawdzie ten przepis, który zdawał się nakazywać rozpoczęcie na nowo biegu przedawnienia wobec wszystkich wcześniejszych przestępstw. Interpretacja taka nie miała jednak podstaw, brak bowiem było przepisu intertemporalnego, który zezwalałby na stosowanie tego przepisu wobec czynów wcześniejszych. 

Art. 68 ust. 5 ustawy z 14 maja 2020 r. mógł więc dotyczyć wyłącznie czynów popełnionych po jego wejściu w życie. Ta interpretacja prowadziła do oczywistej kwestii, że z momentem wejścia w życie ustawy rozpocznie się bieg terminów przedawnienia przestępstw popełnionych po tym dniu. Należy zatem przyjąć, że art. 68 ust. 5 ustawy z 14 maja 2020 r. nie miał żadnego znaczenia normatywnego. Z uwagi na brak szczególnych regulacji intertemporalnych, ograniczających zakres zastosowania art. 4 § 1 k.k., bieg przedawnienia karalności przestępstw popełnionych przed 16 maja 2020 r., należy ustalać według najkorzystniejszego stanu prawnego, z pominięciem art. 15zzr ust. 6 ustawy z 2 marca 2020 r., definitywnie uchylonego 16 maja 2020 r.

Tym samym przedawnienie karalności czynu obwinionego nastąpiło 21 października 2020 r., wobec czego SO powinien był umorzyć postępowanie. Zgodnie z art. 2 § 1 k.w. jeżeli w czasie orzekania obowiązuje ustawa inna niż w czasie popełnienia wykroczenia, stosuje się ustawę nową, jednakże należy stosować ustawę obowiązującą poprzednio, jeżeli jest względniejsza dla sprawcy.

Do przedawnienia w tej sprawie doszło na etapie postępowania międzyinstancyjnego. W dacie orzekania przez SO ustała karalność wykroczenia. Doszło do przedawnienia orzekania, co stanowi tzw. bezwzględną podstawę odwoławczą, która powinna być brana pod uwagę poza zakresem zaskarżenia oraz niezależnie od granic zarzutów. Powinnością sądu odwoławczego było zatem uchylenie zaskarżonego wyroku i umorzenie postępowania co do przedawnionych czynów.

BPG.511.6.2021