Biuletyn Informacji Publicznej RPO
Wystąpienie Zespołu do spraw Wykonywania Kar.
do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji - w sprawie wypracowania przepisów gwarantujących prawo osób zatrzymanych do otrzymania posiłku i prawo do przerwy humanitarnej w długotrwałych czynnościach procesowych z dnia 2025-01-07
IX.517.1073.2024
do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji - w sprawie wypracowania przepisów gwarantujących prawo osób zatrzymanych do otrzymania posiłku i prawo do przerwy humanitarnej w długotrwałych czynnościach procesowych.
W wyniku informacji i w związku ze zbadaniem zarzutów podniesionych w sprawach dotyczących ks. Michała O. SCJ, Karoliny K. i Urszuli D., przekazanych Ministrowi Spraw Wewnętrznych i Administracji, Rzecznik skierował wystąpienie do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w przedmiocie zapewnienia osobom zatrzymanym prawa do otrzymania posiłku i prawa do przerwy humanitarnej w długotrwałych czynnościach procesowych przed przyjęciem tych osób do pomieszczeń przeznaczonych dla osób zatrzymanych znajdujących się w jednostkach Policji (dalej: PdOZ) oraz po przyjęciu, gdy przebywają one przez wiele godzin poza tymi pomieszczeniami, w związku z uczestnictwem w czynnościach procesowych. Pierwsze godziny pozbawienia wolności są kluczowym okresem dla osoby zatrzymanej i bez odpowiednich gwarancji jest ona narażona na poważne ryzyko złego traktowania. Analizując stosowne regulacje prawne w tym zakresie oraz czynności faktyczne dokonywane przez organy procesowe, Rzecznik stwierdził, że obowiązujące przepisy dotyczące tego etapu postępowania przygotowawczego są niewystarczające. W szczególności ma to miejsce w zakresie gwarancji procesowych oraz innych praw i wolności, do czego państwo zobowiązało się, podpisując i ratyfikując stosowne konwencje międzynarodowe i inkorporując je do swojego porządku prawnego. Jednym z takich niedostatków jest brak przepisów, które zapewniałyby wprost prawo osoby zatrzymanej do otrzymania wyżywienia i napoju, gdy uczestniczy ona w czynnościach procesowych, a jeszcze nie została przyjęta do PdOZ, oraz gdy przebywa poza pomieszczeniami Policji w związku z uczestniczeniem w tych czynnościach. W obecnym stanie prawnym uprawnienie to przysługuje bowiem jedynie osobie przyjętej do PdOZ i przebywającej w tych pomieszczeniach. Osoba zatrzymana, która ma być wydana z PdOZ w celu doprowadzenia na przesłuchanie przed godz. 7:00, ma prawo otrzymać wcześniej tylko śniadanie. Jeżeli czynności z udziałem takich osób trwają wiele godzin, kolejny posiłek dostają one dopiero wieczorem, po powrocie do jednostki Policji. Brak takiej regulacji prowadzi w praktyce do naruszenia wynikającego z art. 41 ust. 4 Konstytucji RP nakazu traktowania każdej osoby pozbawionej wolności w sposób humanitarny. Rzecznik zwrócił uwagę na orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Trybunał podkreślił, państwo jest odpowiedzialne za dobrostan osób pozbawionych wolności. Europejski Komitet do Spraw Zapobiegania Torturom oraz Nieludzkiemu lub Poniżającemu Traktowaniu albo Karaniu, jednoznacznie wskazał: „Osobom zatrzymanym powinno się dostarczać jedzenie we właściwych porach, w tym przynajmniej jeden pełen posiłek każdego dnia”. Formułowany od 16 lat postulat, dotyczący podjęcia przez właściwe organy inicjatywy ustawodawczej w celu uregulowania zasad wyżywienia osób zatrzymanych, nie spotkał się dotychczas z akceptacją. Sprawy ks. Michała O. SCJ oraz Karoliny K. i Urszuli D. ponownie pokazują, że skonkretyzowanie wyrażonej w Konstytucji zasady humanitarnego traktowania osób zatrzymanych w aktach prawa powszechnie obowiązującego jest niezbędne. Osoba zatrzymana biorąca udział w długotrwałych, wyczerpujących czynnościach procesowych powinna też mieć zapewnioną co pewien czas możliwość odpoczynku. Powinno się jej umożliwić skorzystanie z przerwy humanitarnej, kiedy czynności nie będą prowadzone, a zatrzymany będzie mógł odpocząć, zregenerować siły, spożyć posiłek w warunkach zgodnych z poszanowaniem godności ludzkiej, bez narażania go na cierpienia lub trudności, o intensywności przekraczającej nieunikniony poziom dolegliwości nieodłącznie związanych z pozbawieniem wolności. Rzecznik Praw Obywatelskich zwrócił się do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z prośbą o zainicjowanie działań legislacyjnych w przedstawionym zakresie i podjęcie wspólnie z Ministrem Sprawiedliwości prac, których efektem będzie wypracowanie przepisów gwarantujących prawo osób zatrzymanych do otrzymania posiłku i prawo do przerwy humanitarnej w długotrwałych czynnościach procesowych.
Wystąpienie dołączone do tego dokumentu:
Data odpowiedzi: 2025-01-15
Opis odpowiedzi:
odpowiedź Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji na wystąpienie dotyczące wyżywienia osób zatrzymanych.
W nawiązaniu do przekazującego trzy raporty z badania spraw dotyczących oskarżonych: M.O., K.K. i U.D., w zakresie właściwości Koordynatora Służb Specjalnych, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji przesłał wyjaśnienia. Wszelkie czynności procesowe prowadzone przez funkcjonariuszy Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego odbyły się na podstawie i w ramach właściwych przepisów. Sąd Rejonowy dla W., rozpatrując zażalenie obrońców M.O. znał, iż zatrzymanie było legalne, zasadne i prawidłowe, a żaden z zarzutów stawianych w zażaleniu nie jest słuszny. W ocenie Sądu czynność zatrzymania była zasadna z uwagi na fakt, iż powyższe umożliwiło właściwe zabezpieczenie biegu postępowania przygotowawczego, w związku z występowaniem uzasadnionej obawy matactwa i wpływania na współsprawców celem wypracowania jednolitej linii obrony. Zatrzymanie w ocenie Sądu było także legalne, dokonane przez funkcjonariuszy działających w granicach swoich uprawnień i obowiązków. Zdaniem Sądu czynność procesowa nastąpiła z przyczyn, które w kontekście czynności dowodowych, okazały się w pełni uzasadnione. Sąd nie dopatrzył się żadnych nieprawidłowości w zachowaniu funkcjonariuszy wobec zatrzymanego. Natomiast odnosząc się do konkretnych uchybień podnoszonych w raportach wskazano, że w miejscu zatrzymania zostały przygotowane ubrania oraz produkty żywnościowe, m.in. butelka z wodą mineralną, suszone banany oraz kanapki, które częściowo spożył w trakcie konwoju, a w miejscu przeszukania na terenie W. zatrzymany pił kawę oraz spożywał przekąski. Podczas konwoju zastosowano środek przymusu bezpośredniego w postaci kajdanek zakładanych na ręce z przodu, co wynika wprost z przepisów i miało na celu zapewnienie bezpieczeństwa konwoju oraz zapobieżenia ucieczce osoby zatrzymanej. Zastosowany został adekwatny środek przymusu bezpośredniego zważywszy to, że M.O. posiada mistrzowski pas taekwondo, jest silnym, wysportowanym, młodym mężczyzną. Z zatrzymanym nie wykonywano we wskazanym wyżej dniu jednej nieprzerwanej czynność, lecz szereg w postaci: przeszukań, konwoju, badania lekarskiego oraz oględzin, w których brał on bierny udział, nie będąc zaangażowany intelektualnie. Zatrzymanie z przeszukaniem trwało ok. 3,5 godziny, konwój do W. niemal 4 godziny, przeszukanie w W. ok. 1,5 godziny, następnie odbyło się badanie lekarskie, w dalszej kolejności następne przeszukanie, a po kolejnej 1,5 godziny nastąpiło osadzenie, co można skonfrontować z czasem i czynnościami podejmowanymi przez aktywną zawodowo osobę w trakcie dnia pracy. Podnoszone w informacjach Rzecznika zarzuty dotyczące długotrwałości czynności procesowych, stosowania środków przymusu bezpośredniego w postaci kajdanek wobec osób zatrzymanych lub braku „przerw humanitarnych” nie znajdują podstawy w aktualnie obowiązujących przepisach. Czas trwania czynności procesowych nie został przez ustawodawcę odgórnie określony za wyjątkiem okresu upływającego od momentu zatrzymania do momentu zwolnienia osoby zatrzymanej lub skierowania wniosku o zastosowanie tymczasowego aresztowania. Sformułowania użyte we wnioskach nie przystają do poczynionych ustaleń, a w przypadku stwierdzenia, iż „doszło do niehumanitarnego traktowania tymczasowo aresztowanego”, jest ono drastycznie nieadekwatne. Wbrew zaprezentowanemu w Raportach stanowisku, funkcjonariusze wykonujący czynności służbowe nie mogą wybranych osób, wbrew przepisom i obowiązującym standardom, traktować inaczej, niż pozostałych.
Brak historii zmian - serwis źródłowy: https://sprawy-generalne.brpo.gov.pl