Zawartość

Wystąpienie Zespołu do spraw Wykonywania Kar

Wystąpienie do Ministra Sprawiedliwości – Prokuratora Generalnego w sprawie ochrony praw osób z niepełnosprawnością intelektualną lub psychiczną na etapie postępowania jurysdykcyjnego i wykonawczego oraz traktowania ich w warunkach izolacji z dnia 2017-03-06


IX.517.2.2015

Wystąpienie do Ministra Sprawiedliwości – Prokuratora Generalnego w sprawie ochrony praw osób z niepełnosprawnością intelektualną lub psychiczną na etapie postępowania jurysdykcyjnego i wykonawczego oraz traktowania ich w warunkach izolacji.

Wśród kwestii wzbudzających szczególne zainteresowanie Rzecznika Praw Obywatelskich znajduje się sytuacja osób z niepełnosprawnością intelektualną lub psychiczną, przebywających w jednostkach penitencjarnych. Dostrzegając działania, jakie zostały podjęte w resorcie sprawiedliwości w powyższej materii, Rzecznik dostrzegł jednak, że są one skoncentrowane na ocenie sposobu wykonywania orzeczeń, czyli legalności i prawidłowości osadzenia takich osób w jednostkach penitencjarnych.

Niestety, w ocenie Rzecznika, działania organów sądowych w przedmiotowym zakresie są niewystarczające. Wskazują na to także wyniki badań, przeprowadzonych w Biurze RPO, a dotyczących sytuacji 120 osób pozbawionych wolności: osadzonych, u których rozpoznano upośledzenie umysłowe w stopniu umiarkowanym oraz skazanych, wobec których prowadzono badania psychologiczne i psychiatryczne. Jednocześnie dokonano analizy akt sądowych 80 postępowań sądowych toczących się wobec 33 skazanych pod kątem istnienia przesłanek kasacyjnych lub uzasadniających wystąpienie do właściwego organu o rozważenie wznowienia postępowania. W rezultacie doszło do zakwestionowania 34 rozstrzygnięć, zaś w odniesieniu do 22 postępowań Rzecznik wystąpił do Prezesów Sądów o rozważenie wznowienia postępowania wskazując, iż po zapadnięciu wyroku ujawniły się nowe, istotne i nieznane sądowi orzekającemu okoliczności, wskazujące, że orzeczenie zapadło z naruszeniem przepisów dotyczących konieczności zapewnienia obrony obligatoryjnej. W kasacjach zawarto z kolei zarzuty: rażącego i mającego istotny wpływ na treść orzeczenia naruszenia przepisów postępowania, w tym szeroko pojętego prawa do obrony, zaistnienie bezwzględnych przyczyn odwoławczych wskazanych w art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k., wobec niezapewnienia obrońcy z urzędu oraz naruszenie przepisów postępowania polegające np. na rozpoznaniu przez sąd sprawy pod nieobecność oskarżonego.

Przeprowadzona analiza wskazanych postępowań sądowych wykazała poważną i niepokojącą z perspektywy praw i wolności obywatelskich skalę naruszeń. Rzecznik przypomniał, że do działań mających zagwarantować respektowanie praw osób z niepełnosprawnością psychiczną lub intelektualną, przebywających w jednostkach penitencjarnych, zobowiązuje Polskę Zalecenie Komisji Europejskiej z dnia 27 listopada 2013 r. w sprawie gwarancji procesowych dla osób wymagających szczególnego traktowania podejrzanych lub oskarżonych w postępowaniu karnym. Prawo dostępu osób z niepełnosprawnościami do wymiaru sprawiedliwości wynika natomiast z art. 13 Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych, który zobowiązuje Państwa-Strony Konwencji do wprowadzenia dostosowań proceduralnych w celu ułatwienia skutecznego udziału osób z niepełnosprawnościami we wszelkich postępowaniach prawnych, w tym na etapie śledztwa i innych form postępowania przygotowawczego.

Rzecznik zwrócił się do Ministra z prośbą o rozważenie podjęcia działań zgodnie z posiadanymi kompetencjami oraz o przedstawienie stanowiska w przedmiotowej sprawie.

Wystąpienie dołączone do tego dokumentu:

Data odpowiedzi:2017-05-26

Opis odpowiedzi:

Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości w piśmie z 26 maja 2017 r. wskazał, iż fakt, że dana osoba skazana jest upośledzona umysłowo lub chora psychicznie, nie oznacza, iż istnieją okoliczności wyłączające jej winę, a co za tym idzie możliwość przypisania jej odpowiedzialności karnej. Ponadto, fakt ten nie powoduje automatycznie, iż nie może z powodów zdrowotnych odbywać kary pozbawienia wolności. Każdy tego rodzaju przypadek jest indywidualny i tak też powinien być oceniany. W przypadku wystąpienia uchybień Rzecznik Praw Obywatelskich, zgodnie z przysługującymi mu uprawnieniami może wnieść kasację od prawomocnego orzeczenia sądu. Uchybienie, w postaci nieprzeprowadzenia badań poczytalności sprawcy w sytuacji, kiedy zachodzi uzasadniona wątpliwość, czy jego zdolność rozpoznania czynu jest w znacznym stopniu ograniczona bądź nie może on prowadzić obrony jest fundamentalnym naruszeniem prawa i stanowi bezwzględną przyczynę odwoławczą, skutkującą uchyleniem wyroku. Stanowi również główną podstawę do wniesienia kasacji. W sytuacji zarządzenia kary, każdy osadzony przy przyjęciu do jednostki penitencjarnej jest badany przez lekarza, który wydaje zalecenia odnośnie dalszego postępowania, w tym np. umieszczenia w celi przystosowanej dla osób niepełnosprawnych, bezpłatnego zaopatrzenia w niezbędne protezy, przedmioty ortopedyczne i środki pomocnicze. W przypadku stwierdzenia wątpliwości, co do stanu zdrowia o fakcie tym powinien zostać zawiadomiony sędzia penitencjarny, który stoi na straży legalności i prawidłowości wykonania kary. W sytuacji stwierdzenia przez sędziego niezgodnego z prawem pozbawienia wolności, zawiadamia on o tym stosowny organ, a w razie potrzeby zarządza zwolnienie takiej osoby.

Brak historii zmian - https://sprawy-generalne.brpo.gov.pl/