Biuletyn Informacji Publicznej RPO

Fundacja Katarynka laureatem Nagrody RPO im. dr. Macieja Lisa

Data:
Tagi: kalendarium
  • Fundacja Katarynka działająca na rzecz udostępniania kultury, sztuki, sportu i rozrywki osobom z niepełnosprawnościami została uhonorowana nagrodą RPO im. dr. Macieja Lisa
  • - Państwa działalność pokazuje, że uważność na potrzeby drugiego człowieka może skutecznie zmieniać rzeczywistość, a konsekwentne działania prowadzą do trwałych zmian w życiu konkretnych osób i całych społeczności - mówiła RPO Sylwia Gregorczyk-Abram wręczając nagrodę RPO im. dr. Macieja Lisa przedstawicielom Fundacji Katarynka
  • - Katarynka nigdy nie zatrzymała się w miejscu. Szła tam, gdzie inni widzieli tylko bariery - mówił w laudacji Andrzej Mańkowski - To niesamowite patrzeć, jak z lokalnej, odważnej inicjatywy staliście się niezależną, samodzielną i profesjonalną organizacją, która wyznacza standardy w całej Polsce.
  • Nagrodę w imieniu Fundacji odebrali Mariusz Trzeciakiewicz, Prezes Zarządu, Justyna Mańkowska-Kaczmarek, Wiceprezes Zarządu i Anna Brzegowa-Jabczyk, Wiceprezes Zarządu.

Nagrodę laureatom wręczyła rzecznik praw obywatelskich Sylwia Gregorczyk-Abram podczas uroczystej gali, która odbyła się 16 listopada 2026 r. we Wrocławiu.

Nagroda RPO im. doktora Macieja Lisa została ustanowiona z inicjatywy Rzecznika Praw Obywatelskich w celu uhonorowania pamięci Macieja Lisa - pełnomocnika terenowego RPO we Wrocławiu, przyznawana jest za szczególne osiągnięcia w dziedzinie obrony praw i interesów osób z niepełnosprawnościami.

Wystąpienie RPO

Spotykamy się dziś już po raz dwunasty, aby uhonorować osoby i organizacje, które swoją codzienną pracą zmieniają życie innych ludzi i przyczyniają się do budowania społeczeństwa bardziej otwartego, dostępnego i solidarnego.

Patron naszej Nagrody, dr Maciej Lis, był człowiekiem głęboko zaangażowanym w sprawy osób zagrożonych wykluczeniem. Jako wieloletni przedstawiciel Rzecznika Praw Obywatelskich we Wrocławiu konsekwentnie upominał się o prawa tych, których głos często pozostawał niesłyszany. Jego działalność przypominała, że prawa człowieka zaczynają się od uważności na drugiego człowieka i od głębokiego przekonania, że każda osoba zasługuje na szacunek, niezależnie od swojej sytuacji życiowej. Że każda osoba powinna być traktowana z godnością.

Słowo godność jest fundamentem i przewija się w ustach wszystkich osób, które zajmują się prawami osób z niepełnosprawnościami i działających na ich rzecz. Dziś przyjechałam do Państwa z Milicza, wspaniałego miejsca, gdzie słowo godność było odmieniane przez wszystkie przypadki. Niby oczywiste, niby to fundament zapisany w Konstytucji, ale jakże często zapomina się właśnie o tej godności, o tym fundamencie i jak często potrafimy odwrócić się plecami od człowieka i jego potrzeb.

Przez lata wokół tej Nagrody udało się stworzyć wspólnotę ludzi, myśli i instytucji, którym przyświecają te same wartości. Dziękuję członkiniom i członkom Kapituły za ich zaangażowanie. Krąg osób zgłaszanych do nagrody to niezwykle wartościowe osoby od lat wspierające najsłabszych. Kapituła w tym roku podjęła decyzję przyznając nagrodę fantastycznej organizacji Katarynka. Raz jeszcze dziękuję Kapitule za obrady i wybór laureatów tego wyjątkowego wyróżnienia. To dzięki Państwa pracy Nagroda im. dr. Macieja Lisa pozostaje ważnym symbolem uznania dla działań podejmowanych na rzecz osób z niepełnosprawnościami.

Prawa osób z niepełnosprawnościami nie są sprawą grupy mniejszościowej. Są papierkiem lakmusowym jakości naszego państwa i naszego społeczeństwa. Czy zdajemy test z człowieczeństwa, godności każdego dnia. Czy potrafimy usuwać bariery. Nagroda jest o tym, aby wsłuchać się w głos tych, których głos jest często pomijany, i stworzyć im warunki do samodzielnego życia. Żeby mogli decydować o sobie i być pełni podmiotem praw i wolności.

Żyjemy w czasach, w których coraz częściej mówimy o dostępności, równości i włączaniu społecznym. Jednak prawdziwym sprawdzianem naszych deklaracji jest to, czy osoby z niepełnosprawnościami mogą rzeczywiście uczestniczyć w życiu społecznym na równych zasadach, czy mogą realizować swoje pasje, czy mają pełnię życia, czy mogą rozwijać talenty oraz samodzielnie podejmować decyzje dotyczące własnego życia.

Dzisiejsza Nagroda jest wyrazem uznania dla tych, którzy każdego dnia pomagają budować właśnie taki świat. Świat oparty nie na współczuciu, lecz na szacunku. Nie na wyręczaniu, lecz na wzmacnianiu samodzielności. Nie na mówieniu za innych, lecz na tworzeniu przestrzeni, by każdy mógł przemawiać własnym głosem.

Tegoroczny laureat w szczególny sposób urzeczywistnia te wartości.

Fundacja Katarynka od wielu lat podejmuje działania, które realnie zwiększają dostępność przestrzeni społecznej, edukacyjnej i kulturalnej dla osób z niepełnosprawnościami.

Państwa działalność pokazuje, że uważność na potrzeby drugiego człowieka może skutecznie zmieniać rzeczywistość, a konsekwentne działania prowadzą do trwałych zmian w życiu konkretnych osób i całych społeczności.

Dlatego z ogromną satysfakcją spotykamy się dziś, aby uhonorować organizację, która całą swoją pracą przypomina, że równość nie jest przywilejem, lecz prawem każdego człowieka.

Serdecznie gratuluję tegorocznemu laureatowi oraz wszystkim osobom zaangażowanym w działalność Fundacji Katarynka.

Dziękuję Państwu za obecność i życzę nam wszystkim pięknej, inspirującej uroczystości.

Laudacja Andrzeja Mańskowskiego (Dyrektor MOPS Wrocław)

Zanim zacznę mówić o laureatach, chciałbym zaprosić Państwa do krótkiego eksperymentu. Bardzo proszę, zamknijcie teraz oczy. Tak, wszyscy na sali.

Stoję przed Państwem na scenie. Jestem ubrany w czerwone spodnie, białą koszulę, czerwony krawat i czarną marynarkę. Kto zna tego mężczyznę, ten wie, że jest to bardzo poważna uroczystość. Po mojej prawej stronie widać statuetkę Nagrody im. dr. Macieja Lisa. Na widowni siedzą dziesiątki ludzi. Część z Państwa uśmiecha się z ciekawością, ktoś właśnie poprawia okulary, a w pierwszym rzędzie widać ogromne wzruszenie na twarzach naszych dzisiejszych bohaterów… Można już otworzyć oczy.

To, co przed chwilą usłyszeliście, to audiodeskrypcja. Dzisiaj to słowo brzmi naturalnie, jest obecne w ustawach, kinach i teatrach. Ale szesnaście lat temu, kiedy wszystko się zaczynało, słowo „audiodeskrypcja” brzmiało dla większości Polaków tak egzotycznie, jak dla dzisiejszych nastolatków „śpiulkolot”, „rel” czy inne młodzieżowe słowa roku. Tak naprawdę tylko kilka osób w Polsce wiedziało wtedy, co oznacza „audiodeskrypcja”.

Mówię o tym z ogromnym wzruszeniem, bo miałem ten przywilej, by towarzyszyć Fundacji Katarynka od absolutnego początku. Pamiętam ten moment, kiedy Mariusz Trzeciakiewicz i Justyna Mańkowska podjęli decyzję, która wtedy wydawała się dość szalona. Byli świetnymi, cenionymi dziennikarzami, a przypomnijmy, że 16 lat temu zawód dziennikarza był zawodem elitarnym. Oni jednak postawili wszystko na jedną kartę, porzucili bezpieczny świat mediów i powiedzieli: „Otwieramy kulturę, sport i świat dla osób z niepełnosprawnościami”.

To nie były puste deklaracje. Pamiętam jeden z pierwszych wspólnych projektów – udostępnienie spektaklu „Dzieci z Bullerbyn” w Teatrze Polskim we Wrocławiu dla niewidomych dzieci. Kiedy widziało się te dzieciaki, które po raz pierwszy w życiu mogły w pełni przeżyć magię teatru, śmiać się w tych samych momentach co reszta sali i rozumieć, co dzieje się na scenie, wtedy wszyscy wiedzieliśmy, że to jest kierunek, w którym trzeba iść.

W tym spektaklu grała też moja koleżanka. Przed przedstawieniem niewidome dzieci mogły spotkać się z aktorami. Opowiadali, jak wyglądają, a część z nich zgodziła się nawet, żeby dzieci mogły ich dotknąć, poznać fakturę kostiumów czy rekwizytów. Dla mojej koleżanki było to nieprawdopodobne przeżycie, które całkowicie zmieniło jej myślenie o własnej pracy. I to właśnie jest magia Katarynki, że udostępnianie sztuki nie zmienia tylko tych, którzy z niej korzystają, ale głęboko porusza i przemienia także artystów.

Katarynka nigdy nie zatrzymała się w miejscu. Szła tam, gdzie inni widzieli tylko bariery. Do dziś w uszach gra mi refren piosenki „Wakacje nie kończą się nigdy”. To był niezwykły projekt, który Katarynka zrealizowała, a w którym dzieci głuche ze Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego przy ul. Dworskiej we Wrocławiu nagrały prawdziwą płytę z wrocławskimi artystami. Katarynka udowodniła wtedy, że muzykę można czuć i tworzyć nawet wtedy, gdy świat wokół jest cichy.

Ja tę piosenkę zawsze sobie puszczam w czasie wakacji i dziwię się, że rozgłośnie radiowe jej nie grają. Warto zapamiętać: „Wakacje nie kończą się nigdy” – dzieci z ośrodka razem z Maćkiem Kurowickim.

Z tej samej potrzeby narodził się też Adapter – pierwszy w Polsce portal filmowy bez barier, który otworzył świat kina dla osób ze szczególnymi potrzebami. Dla mnie najbardziej niesamowity widok jest wtedy, gdy jestem w Kinie Nowe Horyzonty i widzę setki osób z niepełnosprawnościami wypełniające salę. Wtedy od razu wiadomo, że to Katarynka organizuje pokaz. To jest właśnie ta moc Katarynki – ludzie, o których niektórzy mogliby pomyśleć, że „nie chodzą do kina”, dzięki Wam przeżywają wielką sztukę na równi z innymi.

Jestem też kibicem piłkarskim, więc chciałem nisko pokłonić się Wam za audiodeskrypcję na stadionach, za mecze Śląska Wrocław i za wszystkie spotkania, które można oglądać mimo tego, że jest się niewidomym. Ja z przyjemnością także włączam sobie audiodeskrypcję.

Gdy oglądam w telewizji mecz reprezentacji Polski, co bywa trudne do oglądania, a słyszę komunikat, że audiodeskrypcję przygotowała Fundacja Katarynka, rozpiera mnie ogromna duma. To niesamowite patrzeć, jak z lokalnej, odważnej inicjatywy staliście się niezależną, samodzielną i profesjonalną organizacją, która stała się wzorem i wyznacza standardy w całej Polsce.

Chciałem opowiedzieć niedawną sytuację, która mi się zdarzyła. Byłem w jednym z bardzo rozwijających się miast Polski podczas wizyty studyjnej. Wtedy na ogół wszyscy są mili, dzielimy się swoimi doświadczeniami. Zaproszono nas do budynku rady miasta, piękny budynek. Ale obudziła się we mnie taka katarynkowa wrażliwość i punkowy charakter. Były bariery architektoniczne, więc zacząłem zadawać niewygodne pytania: czy urząd jest dostępny i jak organizuje udział osób z niepełnosprawnościami w obradach rady miasta.

Trochę zaczęło się robić nieprzyjemnie. Pani dyrektor zaczęła tłumaczyć, że przecież osoby z niepełnosprawnościami mogą oglądać transmisje. Zadałem pytanie, czy transmisje są tłumaczone na język migowy. I tutaj zdenerwowałem wszystkich jeszcze bardziej, bo usłyszałem, że przecież są napisy. Wtedy zdałem sobie sprawę, że tutaj, we Wrocławiu, mamy ogromny komfort. Nie rozmawiamy już o tym, czy trzeba transmitować obrady i tłumaczyć na język migowy, bo mamy partnerów, którzy są w stanie ten proces umożliwić i przeprowadzić.

To, że przez lata była presja i że długo rozmawialiśmy o udostępnianiu obrad rady miasta, to jedno. Ale później trzeba to jeszcze zrobić i przeprowadzić cały proces, a to jest bardzo trudna sprawa. Mamy jednak takich partnerów jak Katarynka i dzięki temu Wrocław może być dumny.

Patron dzisiejszej nagrody, świętej pamięci dr Maciej Lis, wierzył, że prawa człowieka nie istnieją tylko na papierze – one sprawdzają się w relacji z drugim człowiekiem, w usuwaniu przeszkód, które odbierają nam godność. Fundacja Katarynka robi dokładnie to od szesnastu lat.

Fundacja Katarynka to nie tylko logotyp, portal Adapter czy dziesiątki spektakli i meczów z audiodeskrypcją. Katarynka to przede wszystkim załoga – ludzie, którzy na co dzień w niej pracują, i ludzie, którzy z nią współpracują.

Justyno, Mariuszu, cały Zespole Katarynki, dziękuję Wam w imieniu swoim, wrocławian i wszystkich instytucji, z którymi współpracujecie. Dziękuję, że przywróciliście prawo do bycia pełnoprawnymi uczestnikami kultury, sportu i życia społecznego wszystkim osobom wykluczonym. Doktor Maciej Lis byłby z Was dzisiaj niezwykle dumny.

Gratuluję Wam z całego serca!

Podziękowanie Laureata

W imieniu Fundacji Katarynka nagrodę odebrali Mariusz Trzeciakiewicz, Prezes Zarządu, Justyna Mańkowska-Kaczmarek, Wiceprezes Zarządu i Anna Brzegowa-Jabczyk,Wiceprezes Zarządu.

Odbierając nagrodę, przedstawiciele Fundacji podkreślali, że wyróżnienie jest ważnym potwierdzeniem słuszności decyzji podjętej kilkanaście lat temu, gdy porzucili stabilną pracę zawodową, by zaangażować się w działalność społeczną na rzecz dostępności. Wspominali, że rozpoczynali swoją działalność w czasie, gdy temat dostępności był w Polsce znacznie mniej obecny niż dziś, a przyszłość inicjatywy pozostawała niewiadomą.

Założyciele Fundacji mówili także o ciekawości i otwartości na doświadczenia osób z niepełnosprawnościami, które stały się impulsem do rozwijania działań organizacji. Podkreślali, że dostępność służy wszystkim, a każde doświadczenie może stać się źródłem pozytywnej zmiany dla innych.

Laureaci zaznaczyli również, że nagroda jest sukcesem całego zespołu Fundacji oraz wielu osób i instytucji, które przez lata wspierały jej działalność. Dziękowali współpracownikom, wolontariuszom, partnerom oraz osobom korzystającym z działań Fundacji, podkreślając znaczenie współpracy i budowania sieci wsparcia na rzecz dostępności.

Wystąpienia okolicznościowe

Biskup Diecezji Wrocławskiej Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w RP ks. Marcin Orawski podkreślił, że działalność laureatów najlepiej opisują dwa słowa, wielokrotnie przywoływane podczas uroczystości: odwaga i solidarność. Zdaniem duchownego, ta odwaga nie polega jedynie na podejmowaniu decyzji, ale też na szczerym spojrzeniu na siebie i własne ograniczenia, co daje przestrzeń do tego, by otworzyć się na słuchanie innych.

Nawiązując do postaci patrona nagrody, śp. dr. Macieja Lisa, biskup przypomniał, że to właśnie odwaga pozwala dostrzec możliwości tam, gdzie inni widzą przeszkody. Działania na rzecz dostępności nie są wyłącznie pomocą dla osób z niepełnosprawnościami, ale budowaniem wspólnoty, która przynosi korzyści wszystkim.

Na koniec biskup Orawski zwrócił uwagę, że praca laureatów jest źródłem inspiracji dla innych i uczy tego, co najważniejsze: uważności, wrażliwości i odwagi.

Następnie list gratulacyjny w imieniu Prezydenta Wrocławia Jacka Sutryka odczytał zastępca Dyrektora Biura Prezydenta Wrocławia Piotr Gapiński. Prezydent Wrocławia pogratulował Fundacji Katarynka otrzymania Nagrody RPO im. dr. Macieja Lisa. Podkreślił jej wieloletnią działalność na rzecz dostępności kultury, informacji i życia społecznego, wskazując m.in. na portal Adapter, współpracę z instytucjami kultury oraz rozwijanie standardów dostępności.

„Fundacja Katarynka pokazuje, że dostępność nie jest dodatkowym przywilejem ani gestem dobrej woli, lecz warunkiem równego uczestnictwa w życiu społecznym” - napisał Prezydent Sutryk.

Zaznaczył również, że przyznana nagroda Fundacji Katarynka stanowi wyraz uznania dla jej dotychczasowych osiągnięć i inspirację do dalszych działań.

W imieniu Marszałka Województwa Dolnośląskiego gratulacje laureatom złożył także Pełnomocnik Marszałka ds. Osób z Niepełnosprawnościami Paweł Parus, który podkreślał wieloletnią i owocną współpracę z Fundacją Katarynka. Wskazywał, że działania Fundacji odegrały pionierską rolę w rozwoju audiodeskrypcji stadionowej w Polsce, która z czasem stała się standardem na meczach reprezentacji Polski i jest wdrażana przez kolejne kluby piłkarskie. Zwrócił również uwagę na znaczenie działań Fundacji na rzecz dostępności kultury oraz wsparcia osób z niepełnosprawnościami, podkreślając, że dzięki takim inicjatywom coraz więcej osób może w pełni uczestniczyć w życiu społecznym, sportowym i kulturalnym.

- To jest ogromna wartość, że dziś wspólnie możemy wsłuchać się w głos audiodeskryptorów i cieszyć się kulturą - podkreślił.

O laureacie

Fundacja Katarynka to organizacja społeczna działająca na rzecz udostępniania kultury, sztuki, sportu i rozrywki osobom z niepełnosprawnościami. Rozwija i promuje rozwiązania służące likwidowaniu barier w dostępie do kultury, m.in. audiodeskrypcję, tłumaczenia na polski język migowy oraz napisy dla osób z niepełnosprawnością słuchu.

Organizuje dostępne wydarzenia kulturalne, szkolenia i działania edukacyjne, współpracuje z instytucjami kultury oraz tworzy narzędzia wspierające uczestnictwo osób z niepełnosprawnościami w życiu publicznym. Jest twórcą portalu Adapter - Kino Bez Barier, umożliwiającego dostęp do filmów z audiodeskrypcją, napisami i innymi udogodnieniami

Fundacja od wielu lat pokazuje, że choć nie istnieje idealny świat, warto nieustannie zabiegać o lepszą rzeczywistość. Konsekwentnie dokłada swoją „cegiełkę” do budowania dostępności, wsłuchując się w głos osób z różnymi niepełnosprawnościami i czyniąc ich potrzeby punktem wyjścia dla podejmowanych działań. Dzięki temu realnie poszerza dostępność przestrzeni społecznej, edukacyjnej i kulturalnej, udowadniając, że uważność na drugiego człowieka może skutecznie zmieniać rzeczywistość i prowadzić do trwałych zmian w życiu konkretnych osób oraz całych społeczności.

Szczególną wartością działalności Fundacji jest przekonanie, że osoby z niepełnosprawnościami nie powinny być jedynie odbiorcami wsparcia, lecz współtwórcami rozwiązań. To właśnie ich doświadczenie, wiedza i wrażliwość wyznaczają kierunek podejmowanych działań, dzięki czemu dostępność staje się nie tylko technicznym standardem, ale wyrazem szacunku dla godności, podmiotowości i prawa każdego człowieka do pełnego uczestnictwa w życiu społecznym.

Nagroda RPO im. doktora Macieja Lisa

Nagroda RPO im. doktora Macieja Lisa została ustanowiona z inicjatywy Rzecznika Praw Obywatelskich dla upamiętnienia zmarłego w 2015 roku dr. Macieja Lisa, pełnomocnika terenowego RPO we Wrocławiu, który aktywnie działał w stowarzyszeniach i organizacjach społecznych, powołanych z myślą o osobach z niepełnosprawnościami i ubogich.

Nagroda jest także elementem wsparcia i promocji osób oraz organizacji zaangażowanych w działania służące równemu traktowaniu osób z niepełnosprawnościami i poszanowaniu gwarantowanych im praw.

Wspierając aktywistów, pragniemy wyrazić solidarność z całym środowiskiem osób z niepełnosprawnościami, a także włączyć się w walkę o należne im prawa. RPO stojąc na straży wolności i praw wszystkich obywateli przypomina, że art. 69 Konstytucji RP wskazuje na określone obowiązki, leżące po stronie władz publicznych.

Kandydatów mogą zgłaszać organizacje społeczne i uczelnie wyższe. O przyznaniu Nagrody zdecyduje kapituła, w skład której wchodzi Rzecznik Praw Obywatelskich, przedstawiciel Rodziny Macieja Lisa, Rektor Uniwersytetu Wrocławskiego, Prezydent Miasta Wrocławia oraz Biskup Diecezji Wrocławskiej Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego.

Dotychczasowi laureaci Nagrody:

Ważne linki:

Autor informacji: Krzysztof Michałowski
Data publikacji:
Osoba udostępniająca: Krzysztof Michałowski
Data:
Operator: Krzysztof Michałowski