Biuletyn Informacji Publicznej RPO

• RPO Sylwia Gregorczyk-Abram i zastępczyni RPO Anna Błaszczak-Banasiak kontynuują działania dotyczące ochrony praw osób urodzonych ze zróżnicowanymi cechami płciowymi (interpłciowych).
• RPO w piśmie do Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji wskazała na problemy związane z przypisywaniem płci przy urodzeniu dzieciom, u których ustalenie płci wymaga dłuższej diagnostyki.
• RPO prosi o analizę wskazanych w piśmie zagadnień i stanowisko. Zwraca się też o informacje czy były planowane lub podejmowane działania w celu wdrożenia Rekomendacji Komitetu Ministrów Rady Europy z 2025 r. dotyczącej równych praw osób interpłciowych.
• Zastępczyni RPO zwróciła się do Ministerstwa Zdrowia o dane dotyczące zabiegów medycznych wykonywanych u dzieci ze zróżnicowanymi cechami płciowymi i o stanowisko resortu w sprawie tzw. operacji „normalizujących” płeć.
• Ministerstwo Zdrowia odpowiedziało na pismo, wskazując, że tzw. operacje „normalizujące” płeć wykonywane są w Polsce jedynie w kilku przypadkach rocznie. Zdaniem resortu zamiast ustawowego zakazu takich zabiegów należy wzmacniać specjalistyczną opiekę, rzetelną informację dla pacjentów i udział małoletnich w podejmowaniu decyzji.

Pismo RPO do Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji

RPO Sylwia Gregorczyk-Abram zwróciła się do Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w sprawie rejestracji urodzeń dzieci interpłciowych.

RPO Sylwia Gregorczyk-Abram wskazała, że obowiązujące przepisy zakładają szybkie ustalenie i wpisanie płci dziecka do dokumentacji medycznej i aktu urodzenia, ale nie przewidują sytuacji, gdy określenie płci wymaga dłuższej i bardziej złożonej diagnostyki. A to, zdaniem RPO, może prowadzić do przypisania płci przed pełnym wyjaśnieniem okoliczności medycznych. W efekcie rośnie ryzyko błędnego oznaczenia płci, a także wywierania presji na rodziców i personel medyczny.

Rzecznik zwróciła uwagę, że obecne przepisy nie pozwalają ani odroczyć wpisania płci do aktu urodzenia, ani uzupełnić tej informacji po zakończeniu diagnostyki. Dlatego zaproponowała rozważenie zmian prawnych. Wśród możliwych rozwiązań wskazała m.in. wydłużenie terminu sporządzenia aktu urodzenia w szczególnie złożonych przypadkach czy umożliwienie późniejszego uzupełnienia informacji o płci (po zakończeniu diagnostyki).

RPO podkreśliła też znaczenie rekomendacji Komitetu Ministrów Rady Europy z 2025 r. dotyczących praw osób interpłciowych. Zwróciła się do MSWiA o przedstawienie stanowiska wobec zgłoszonych problemów oraz o informacje o działaniach podejmowanych w celu wdrożenia tych zaleceń.

Pismo RPO do Ministerstwa Zdrowia

Zastępczyni RPO Anna Błaszczak-Banasiak zwróciła się do Ministerstwa Zdrowia (MZ) w sprawie zabiegów wykonywanych u dzieci urodzonych ze zróżnicowanymi cechami płciowymi.

W wystąpieniu przypomniała, że w 2022 r. resort przekazał dane NFZ dotyczące tysięcy procedur wykonywanych u pacjentów z zaburzeniami rozwoju płci. Z kolei w 2026 roku MZ informowało o tym, że operacje dostosowujące cechy płciowe dotyczą zaledwie kilku przypadków rocznie.

W związku z tym Zastępczyni RPO poprosiła o podanie liczby faktycznych zabiegów, wyjaśnienie sposobu ich identyfikacji w statystykach oraz przedstawienie stanowiska Ministerstwa Zdrowia w sprawie ewentualnego zakazu tzw. operacji „normalizujących” płeć u dzieci i informację, czy prowadzono analizy dotyczące takich rozwiązań.

Odpowiedź Ministerstwa Zdrowia

Ministerstwo Zdrowia wyjaśniło, że dane przekazane RPO w 2022 r. nie dotyczyły liczby tzw. operacji „normalizujących” płeć – obejmowały zaś wszystkie procedury wykonywane u pacjentów poniżej 16. roku życia z określonymi rozpoznaniami związanymi ze zróżnicowanym rozwojem płciowym, niezależnie od celu zabiegu.

Resort wskazał, że zdecydowana większość tych procedur nie była związana z dostosowaniem cech płciowych. Według informacji z dwóch wyspecjalizowanych ośrodków wykonujących takie zabiegi w Polsce faktyczna liczba operacji „normalizujących” wynosi kilka przypadków rocznie.

Ministerstwo podkreśliło, że należy odróżniać niepilne i nieodwracalne interwencje modyfikujące cechy płciowe od zabiegów uzasadnionych medycznie, które służą ochronie zdrowia, poprawie funkcji narządów lub profilaktyce. Decyzje o takich zabiegach powinny być podejmowane indywidualnie, przy udziale specjalistów, z uwzględnieniem wieku i dojrzałości pacjenta i z zasadami świadomej zgody.

Resort poinformował, że przeanalizował propozycje przepisów dotyczące zakazu wykonywania operacji „normalizujących” u dzieci. Uznał jednak, że obecnie brakuje wystarczających podstaw do wprowadzenia takiego zakazu, ponieważ mógłby on utrudnić lub opóźnić leczenie uzasadnione stanem zdrowia pacjenta.

Zdaniem Ministerstwa działania systemowe powinny koncentrować się na zapewnieniu specjalistycznej i wielodyscyplinarnej opieki, rzetelnej informacji oraz poszanowaniu udziału małoletniego pacjenta w podejmowaniu decyzji.

Dzień Wiedzy o Interpłciowości

Osoby interpłciowe rodzą się ze zróżnicowanymi cechami płciowymi, w związku z czym ich ciała nie wpisują się w typowe definicje ciał kobiecych lub męskich. Są one narażone na dyskryminację, stygmatyzację i naruszenia praw człowieka. Problemy, z którymi się mierzą, w znacznym stopniu pozostają nieznane opinii publicznej i decydentom.

Poza brakiem akceptacji i zrozumienia społecznego dla ich szczególnych doświadczeń osoby interpłciowe, przede wszystkim w okresie niemowlęcym i dziecięcym, narażone są również na naruszenia integralności cielesnej polegające na interwencjach medycznych dokonywanych bez ich osobistej, uprzedniej i w pełni świadomej zgody.

26 października obchodzony jest Dzień Wiedzy o Interpłciowości. Jego celem jest zwiększanie świadomości społecznej na temat sytuacji osób urodzonych ze zróżnicowanymi cechami płciowymi.

Rzecznik Praw Obywatelskich, jako niezależny organ ds. równego traktowania, konsekwentnie podejmuje działania na rzecz ochrony praw tej grupy osób.