Biuletyn Informacji Publicznej RPO

Kryzys wokół Trybunału Konstytucyjnego, stan praworządności w Polsce, wykonywanie orzeczeń europejskich trybunałów oraz sytuacja obywateli Ukrainy w Polsce były głównymi tematami rozmowy z Rzecznik Praw Obywatelskich Sylwią Gregorczyk-Abram w programie „Pytanie Dnia” na antenie TVP Info.

Brak skutecznej kontroli konstytucyjnej osłabia ochronę obywateli

RPO podkreśliła, że konsekwencją wieloletniego kryzysu wokół Trybunału Konstytucyjnego jest ograniczenie ochrony praw obywatelskich.

– Trybunał Konstytucyjny powinien być instytucją, która zatrzymuje rozwiązania prawne niezgodne z Konstytucją lub szkodliwe dla obywateli. Obecnie obywatele zostali pozbawieni tej podstawowej gwarancji ochrony swoich praw – wskazała.

Jak zaznaczyła, w Trybunale nadal pozostają nierozpoznane sprawy obywateli złożone nawet w 2016 roku, dotyczące m.in. świadczeń publicznych, podatków czy emerytur. Jednocześnie liczba rozpatrywanych spraw pozostaje niewielka, mimo że instytucja ta powinna pełnić rolę niezależnego strażnika konstytucji.

Spór wokół Trybunału

Odnosząc się do wydarzeń z ostatnich tygodni związanych z funkcjonowaniem Trybunału Konstytucyjnego, Rzecznik wskazała, że obserwowane napięcia nie sprzyjają odbudowie społecznego zaufania do tej instytucji.

Podkreśliła jednocześnie, że osoby wybrane przez Sejm na stanowiska sędziowskie powinny mieć możliwość wykonywania swoich ustawowych kompetencji, a spory polityczne nie mogą prowadzić do dalszego paraliżu organu odpowiedzialnego za kontrolę konstytucyjności prawa.

Naprawa praworządności

Zdaniem Sylwii Gregorczyk-Abram w ostatnich latach podjęto działania służące przywracaniu prawidłowego funkcjonowania części instytucji odpowiedzialnych za wymiar sprawiedliwości, jednak proces odbudowy praworządności nie został zakończony.

– Nadal istnieją obszary wymagające dalszych działań, w tym kwestie związane z Sądem Najwyższym, wykonywaniem orzeczeń europejskich trybunałów oraz rozwiązaniem problemów dotyczących statusu części osób powołanych do pełnienia funkcji sędziowskich – zaznaczyła.

RPO zwróciła uwagę, że wykonanie wyroków Europejskiego Trybunału Praw Człowieka oraz Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej powinno stanowić jeden z priorytetów państwa.

Wykonywanie orzeczeń międzynarodowych

W rozmowie poruszono również temat ustawy regulującej wykonywanie wyroków Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Według RPO rozwiązanie to mogło pomóc uporządkować procedury wdrażania orzeczeń międzynarodowych.

Podkreśliła również, że wyroki europejskich trybunałów nie powinny być postrzegane jako ingerencja „obcych instytucji” w polski porządek prawny.

– Są to organy stojące na straży praw i wolności człowieka oraz zasad wynikających z prawa europejskiego. Ich orzeczenia wielokrotnie służyły ochronie obywateli i powinny być wykonywane przez państwo – powiedziała.

Sytuacja obywateli Ukrainy

Rzecznik poinformowała również o działaniach podejmowanych przez Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich w związku z sytuacją obywateli Ukrainy przebywających w Polsce.

Jak wskazała, urząd pozostaje w stałym kontakcie z ukraińskim ombudsmanem i monitoruje kwestie związane m.in. z legalizacją pobytu, statusem osób objętych ochroną czasową oraz sytuacją na granicy polsko-ukraińskiej.

– Osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej korzystają z ochrony praw i wolności, a zadaniem Rzecznika jest reagowanie na przypadki ich naruszania niezależnie od obywatelstwa – podkreśliła.

Mowa nienawiści

Na zakończenie rozmowy Rzecznik odniosła się do problemu przestępstw motywowanych uprzedzeniami i mowy nienawiści. Oceniła, że nie powinno być społecznego przyzwolenia na język nienawiści oraz działania prowadzące do stygmatyzacji określonych grup.

Jak zaznaczyła, Biuro RPO monitoruje tego typu sprawy, a współpraca z organami ścigania obejmuje również zagadnienia związane z przeciwdziałaniem przestępstwom motywowanym nienawiścią.