Biuletyn Informacji Publicznej RPO

• Do Biura RPO wpływają skargi wskazujące na problemy z zapewnieniem prawa do tłumacza w postępowaniach karnych
• Wątpliwości dotyczą m.in. zasad wyznaczania tłumaczy, jakości tłumaczeń czy ochrony praw osób, które nie posługują się językiem polskim (w tym osób głuchych)
• RPO przekazała Ministrowi Sprawiedliwości raport Biura RPO zawierający analizę problemów i propozycje zmian legislacyjnych

Do Biura RPO wpływają skargi i petycje wskazujące na nieprawidłowości związane z realizacją prawa do tłumacza. Dotyczą zarówno stosowania obowiązujących przepisów, jak i braków w regulacjach prawnych. RPO Sylwia Gregorczyk-Abram zwróciła się w tej sprawie  do Ministra Sprawiedliwości. Do wystąpienia dołączono przygotowany w Biurze RPO raport poświęcony temu zagadnieniu.

W piśmie do resortu sprawiedliwości RPO podkreśla, że zapewnienie pomocy tłumacza jest jednym z podstawowych warunków rzetelnego procesu i skutecznego korzystania z prawa do obrony. Ta kwestia ma istotne znaczenie dla osób, które nie posługują się językiem polskim, w tym także osób głuchych czy osób korzystających z alternatywnych metod komunikacji. Niewystarczająca znajomość języka lub trudności komunikacyjne nie powinny ograniczać możliwości udziału w postępowaniu ani korzystania z przysługujących praw.

Wątpliwości dotyczą jakości tłumaczeń i zasad wyboru tłumaczy

W wystąpieniu zwrócono uwagę na problemy związane z powoływaniem tłumaczy o niezweryfikowanych kompetencjach, brak jednolitych procedur ich wyboru, sygnały dotyczące naruszeń poufności i bezpieczeństwa danych. Według RPO to może osłabiać gwarancje procesowe uczestników postępowań oraz podważać zaufanie do wymiaru sprawiedliwości.

RPO wskazała też, że obecne przepisy nie uwzględniają w wystarczającym stopniu zróżnicowanych potrzeb komunikacyjnych uczestników postępowania. Dotyczy to m.in. osób korzystających z tłumacza-przewodnika lub z komunikacji alternatywnej i wspomagającej.

Potrzebna jest kompleksowa zmiana przepisów

W ocenie RPO konieczne jest kompleksowe uregulowanie statusu tłumacza w postępowaniu karnym, zasad jego wyboru i odpowiedzialności oraz standardów jakości tłumaczeń. Wymaga to uwzględnienia nowych wyzwań związanych z rozwojem technologii, w tym także wykorzystywaniem sztucznej inteligencji.

Do wystąpienia Rzecznik załączyła publikację Biura RPO „Raport w przedmiocie prawa do pomocy tłumacza w postępowaniach karnych”. Raport omawia m.in. zakres prawa do tłumaczenia, status tłumaczy, zasady współpracy z organami procesowymi, bezpieczeństwo materiałów procesowych, wynagradzanie tłumaczy oraz system kontroli jakości i terminowości tłumaczeń. Na podstawie raportu RPO zawarła w piśmie do resortu 37 najpilniejszych postulatów zmian, wymagających działań legislacyjnych.

Rzecznik zwróciła się do ministra Waldemara Żurka o analizę przedstawionych problemów i rozważenie podjęcia prac nad odpowiednimi zmianami w przepisach. Poprosiła również o przedstawienie stanowiska resortu w tej sprawie.

II.519.390.2026