Biuletyn Informacji Publicznej RPO

2 października 2026 r. rzecznik praw obywatelskich Sylwia Gregorczyk-Abram wzięła udział w Festiwalu Praw Człowieka, zorganizowanym z okazji 20-lecia działalności Humanity in Action Polska. Podczas inauguracji wydarzenia RPO wygłosiła wystąpienie pt. „Prawa człowieka w Polsce. Nowe otwarcie”.

Festiwal, który odbył się 2-4 października w Warszawie, gromadził przedstawicieli organizacji społecznych, środowiska akademickiego, instytucji publicznych, aktywistów i osoby zaangażowane w działania na rzecz ochrony praw człowieka. Spotkanie było okazją do refleksji nad kondycją praw człowieka, bilansem dotychczasowych osiągnięć oraz wyzwaniami, jakie stoją przed demokratycznymi społeczeństwami w najbliższych latach.

Wystąpienie RPO Sylwii Gregorczyk-Abram

Otwierając wydarzenie, Rzecznik podkreśliła znaczenie współpracy państwa i społeczeństwa obywatelskiego w ochronie praw i wolności. Wskazała, że organizacje społeczne, aktywiści i osoby zaangażowane obywatelsko często jako pierwsze dostrzegają problemy i wyzwania, zanim staną się one przedmiotem działań władz publicznych.

- Żaden Rzecznik Praw Obywatelskich, żadna instytucja publiczna, nie jest w stanie skutecznie chronić praw człowieka w pojedynkę. Potrzebujemy organizacji społecznych. Potrzebujemy aktywistów. Potrzebujemy ludzi gotowych dostrzegać problemy wcześniej niż trafiają one do raportów, sądów czy urzędów – zaznaczyła.

Rzecznik przypomniała, że współczesny system ochrony praw człowieka wyrasta z doświadczeń II wojny światowej i został ukształtowany przez wartości zapisane w Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka. Podkreśliła jednak, że każde pokolenie musi na nowo odpowiadać na pytanie, w jaki sposób chronić godność, wolność i równość człowieka wobec zmieniających się warunków społecznych, technologicznych i politycznych.

Mówiąc o współczesnych wyzwaniach dla systemu ochrony praw człowieka RPO mówiła o rozwoju nowych technologii. Zwróciła uwagę na rosnący wpływ największych platform cyfrowych i korporacji technologicznych na życie społeczne, prywatność oraz procesy demokratyczne. Wskazała, że ochrona danych osobowych i prywatności staje się dziś jednym z podstawowych warunków zachowania wolności i autonomii jednostki. Ostrzegła także przed zjawiskiem dyskryminacji algorytmicznej, gdy systemy sztucznej inteligencji utrwalają istniejące nierówności i uprzedzenia.

RPO mówiła również o zagrożeniach związanych z dezinformacją. Podkreśliła, że współczesne kampanie dezinformacyjne nie służą jedynie przekonywaniu obywateli do określonych poglądów, lecz coraz częściej mają podważać zaufanie do instytucji publicznych, mediów i procesów demokratycznych. W jej ocenie obrona przestrzeni publicznej przed manipulacją informacyjną stała się jednym z warunków skutecznej ochrony praw człowieka i demokracji w XXI wieku.

Szczególną uwagę Rzecznik poświęciła ochronie praw dzieci i młodzieży w środowisku cyfrowym. Wskazała na zagrożenia wynikające z przedwczesnego korzystania z mediów społecznościowych, kontaktu z nieodpowiednimi treściami oraz aktywności sprawców wykorzystujących internet do popełniania przestępstw wobec najmłodszych. Podkreśliła, że ochrona praw dziecka musi obejmować również sferę cyfrową, która staje się naturalnym środowiskiem funkcjonowania młodych ludzi.

Odnosząc się do kryzysu klimatycznego, RPO zwróciła uwagę, że jego skutki coraz wyraźniej wpływają na możliwość korzystania z podstawowych praw człowieka, takich jak prawo do życia, zdrowia, mieszkania czy dostępu do żywności i wody. Mówiła również o narastającym problemie migracji klimatycznych oraz o konieczności wzmacniania międzynarodowych działań na rzecz ochrony osób najbardziej dotkniętych skutkami zmian klimatu.

W dalszej części wystąpienia Rzecznik odniosła się do wyzwań stojących przed systemem ochrony międzynarodowej oraz ideą uniwersalności praw człowieka. Zaznaczyła, że to właśnie w czasach kryzysów i napięć najpełniej sprawdza się trwałość fundamentalnych zasad, takich jak prawo do ubiegania się o ochronę międzynarodową czy zakaz odsyłania osób do miejsc, gdzie grożą im prześladowania. Ostrzegła jednocześnie przed osłabianiem międzynarodowych mechanizmów ochrony praw człowieka i rosnącą tendencją do relatywizowania ich uniwersalnego charakteru.

Kończąc wystąpienie, Sylwia Gregorczyk-Abram podkreśliła, że odpowiedź na wyzwania XXI wieku zależy nie tylko od jakości prawa i skuteczności instytucji, lecz także od gotowości społeczeństw do obrony praw człowieka wtedy, gdy staje się to trudne.

- Państwo odpowiada za tworzenie prawa, działanie instytucji i zapewnienie skutecznej ochrony praw oraz wolności. Społeczeństwo obywatelskie może wspierać państwo, kontrolować je i mobilizować do działania. Nie może go jednak zastępować – mówiła Rzecznik i wskazała na potrzebę partnerstwa między instytucjami publicznymi, organizacjami społecznymi, środowiskiem akademickim i obywatelami,

Podkreśliła, że prawa człowieka pozostają wspólnym zobowiązaniem całego społeczeństwa.

Festiwal Praw Człowieka został zorganizowany z okazji 20-lecia działalności Humanity in Action Polska. W programie znalazły się debaty, wykłady, rozmowy i spotkania poświęcone współczesnym wyzwaniom związanym z ochroną praw człowieka, demokracją, społeczeństwem obywatelskim oraz rolą instytucji publicznych i organizacji społecznych.

Wydarzenie odbyło się pod honorowym patronatem Rzecznika Praw Obywatelskich.

Fundacja Humanity in Action Polska to organizacja społeczna należąca do międzynarodowej sieci organizacji działających na rzecz praw człowieka i demokracji. Od dwóch dekad fundacja prowadzi programy edukacyjne i aktywistyczne, wspierając młode osoby zaangażowane społecznie oraz tworząc przestrzeń do dialogu o prawach człowieka, różnorodności i społeczeństwie obywatelskim. Jej działalność opiera się na przekonaniu, że skuteczna ochrona praw człowieka wymaga aktywności obywatelskiej, współpracy oraz przeciwdziałania uprzedzeniom i wykluczeniu.