Biuletyn Informacji Publicznej RPO

22 września 2026 r. główny koordynator ds. ochrony zdrowia psychicznego w Biurze RPO Błażej Kmieciak, wziął udział w obchodach Dnia Pamięci Ofiar Zagłady Osób z Zaburzeniami Psychicznymi na terenach okupowanej Polski podczas II wojny światowej. Uroczystość odbyła się na terenie Belwederu.

Podczas uroczystości przypomniano znaczenie Uchwały, którą pod koniec września 2024 r. podjął Sejm Rzeczypospolitej Polskiej, ustanawiając Dzień Pamięci Ofiar Zagłady Osób z Zaburzeniami Psychicznymi na terenach okupowanej Polski podczas II wojny światowej. W Uchwale wskazano na konieczność złożenia hołdu ludziom najsłabszym i bezbronnym - ofiarom ludobójczych zbrodni III Rzeszy - oraz utrwalenia pamięci o ich losie. Dzień Pamięci ma przede wszystkim na celu upamiętnienie ofiar tzw. akcji T4, w szczególności na terenach okupowanej Polski. Data obchodów związana jest z 22 września 1939 r., kiedy doszło do eksterminacji pensjonariuszy Zakładu Psychiatrycznego w Kocborowie na Pomorzu. Warto też dodać, że Dzień Pamięci jest inicjatywą społeczną i obywatelską. To także przypomnienie heroicznej postawy polskich psychiatrów, pielęgniarek i personelu medycznego, którzy próbowali uchronić pacjentów przed śmiercią.

Wyżej wymieniona Akcja T4 była związana z działaniami opartymi na założeniu „eliminacji życia niewartego życia”. Stała się symbolem systemowego, sformalizowanego, a także całkowicie zaakceptowanego przez władze nazistowskie działania mającego prowadzić do śmierci ludzi wymagających wsparcia oraz pomocy w związku z doświadczeniem kryzysu psychicznego, a także niepełnosprawnością intelektualną.

Podczas tegorocznych uroczystości w Belwederze głos zabrali przedstawiciele Kancelarii Prezydenta RP, Instytutu Pamięci Narodowej, a także naukowcy z Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy oraz Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego, którzy zaangażowani są w kultywowanie pamięci o wspomnianych wydarzeniach.

Tegoroczne obchody połączone były z działaniami skierowanymi przede wszystkim do studentów kierunków: socjologii, pedagogiki specjalnej oraz historii, którzy w ramach obchodów wzięli udział w warsztatach edukacyjnych ukierunkowanych na kultywowanie pamięci, a także troskę o godność osób doświadczających cierpienia związanego z niepełnosprawnością intelektualną oraz szeroko rozumianymi zaburzeniami psychicznymi.