Biuletyn Informacji Publicznej RPO

• Przemoc coraz częściej przybiera formy związane z technologiami cyfrowymi. Obowiązujące przepisy nie zawsze zapewniają skuteczną ochronę przed nowymi zagrożeniami pojawiającymi się w internecie
• Wychodzi temu naprzeciw unijna dyrektywa 2024/1385, której celem jest stworzenie kompleksowych ram prawnych do skutecznego zapobiegania i zwalczania przemocy wobec kobiet oraz przemocy domowej
• Dyrektywa obejmuje m.in. ujednolicenie kar za wybrane przestępstwa (w tym cyberprzemoc) oraz wzmocnienie ochrony, wsparcia i dostępu do wymiaru sprawiedliwości dla osób z doświadczeniem przemocy
• Termin implementacji dyrektywy upływa 27 czerwca 2027 r. dlatego RPO Sylwia Gregorczyk-Abram pyta Ministra Sprawiedliwości i Pełnomocnik Rządu ds. Równości o stan prac nad jej implementacją (szczegóły w załączniku)

W obszernym wystąpieniu skierowanym do Ministra Sprawiedliwości oraz Pełnomocniczki Rządu ds. Równości Sylwia Gregorczyk-Abram, Rzecznik Praw Obywatelskich, zwraca uwagę na konieczność pilnego przygotowania zmian legislacyjnych służących wdrożeniu Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1385 w sprawie zwalczania przemocy wobec kobiet i przemocy domowej.

Dyrektywa ma zostać wdrożona do 27 czerwca 2027 r. i stanowi jeden z najważniejszych europejskich instrumentów wzmacniających ochronę osób doświadczających przemocy, zwłaszcza kobiet i osób pokrzywdzonych przemocą domową.

W ocenie Rzecznika dyrektywa odpowiada na współczesne wyzwania związane z przemocą wobec kobiet i przemocą domową, szczególnie w środowisku cyfrowym. Jej celem jest nie tylko karanie sprawców, ale przede wszystkim zwiększenie bezpieczeństwa osób pokrzywdzonych, ograniczanie wtórnej wiktymizacji, poprawa dostępności pomocy oraz skuteczniejsza ochrona prywatności i godności osób z doświadczeniem przemocy.

Przemoc coraz częściej przybiera formy związane z technologiami cyfrowymi, a obecne regulacje prawne nie zawsze zapewniają skuteczną ochronę przed nowymi zagrożeniami pojawiającymi się w Internecie.

Cele dyrektywy

Dyrektywa zmierza do osiągnięcia pięciu podstawowych celów:

• wprowadzenia minimalnych standardów odpowiedzialności karnej za wybrane zachowania, w tym cyberprzemoc i określenie minimalnych wymogów co do sankcji oraz okoliczności obciążających;
• wzmocnienia ochrony osób pokrzywdzonych i ich dostępu do wymiaru sprawiedliwości;
• zapewnienia wsparcia osobom pokrzywdzonym także poza postępowaniem karnym;
• rozwoju działań prewencyjnych, edukacyjnych i koordynacji działań instytucji publicznych;
• sprawozdawczości w zakresie monitorowania zjawiska przemocy motywowanej płcią.

Zakres materialnoprawny dyrektywy

Dyrektywa przewiduje minimalne standardy kryminalizacji szeregu zachowań (przestępstw) związanych z przemocą wobec kobiet i przemocą domową. Obejmują one m.in.:

• okaleczanie żeńskich narządów płciowych (art. 3);
• przymusowe małżeństwa (art. 4);
• nieuprawnione udostępnianie treści intymnych lub zmanipulowanych (deepfake), w tym tzw. sextortion, czyli szantaż oparty na groźbie ujawnienia materiałów intymnych (art. 5);
• cyberstalking (art. 6) i cybernękanie (art. 7), w tym stalkingu, stalking zbiorowy, cyberflashing i doxing;
• cyfrowe nawoływanie do przemocy lub nienawiści (art. 8).

Rzecznik zwraca uwagę, że znacząca część wymogów dyrektywy jest już realizowana przez polskie prawo, szczególnie w zakresie przymusowych małżeństw oraz okaleczania żeńskich narządów płciowych. Implementacja dyrektywy nie wiąże się z zasadniczą przebudową polskich regulacji. Największe wyzwania dotyczą nowych form przemocy cyfrowej, które nie są obecnie objęte wystarczającą ochroną lub są regulowane jedynie częściowo.

RPO wskazuje na potrzebę:

• rozszerzenia ochrony przed rozpowszechnianiem treści intymnych;
• wprowadzenia wyraźnej odpowiedzialności karnej za seksualne materiały deepfake dotyczące osób dorosłych;
• uzupełnienia kryminalizacji o szantaż opartego na materiałach intymnych (sextortion);
• wprowadzenia odrębnego typu przestępstwa odpowiadającego cybernękaniu;
• uzupełnienia karnoprawnej ochrony w zakresie stalkingu zbiorowego;
• wprowadzenia odrębnej penalizacji doxingu;
• doprecyzowania ochrony dzieci przed cyberprzemocą seksualną (cyberflashingiem);
• skuteczniejszego reagowania na masowe gromadzenie i rozpowszechnianie materiałów intymnych lub seksualnych bez zgody zainteresowanych osób.

Zmiany proceduralne

Dyrektywa ustanawia także minimalne wymogi proceduralne. W większości opierają się one na rozwiązaniach wynikających z Konwencji stambulskiej. Rzecznik wskazuje, że Krajowy ustawodawca już wcześniej wdrożył odpowiednie rozwiązania.

Najistotniejszą luką implementacyjną w zakresie przepisów proceduralnych jest brak w pełni efektywnego mechanizmu przewidzianego w art. 23 dyrektywy 2024/1385, czyli mechanizmu szybkiego usuwania z Internetu treści stanowiących przemoc cyfrową.

Dyrektywa wymaga stworzenia rozwiązań pozwalających na sprawne blokowanie dostępu do szkodliwych materiałów, ich zabezpieczanie jako dowodów oraz skuteczne usuwanie z przestrzeni internetowej przy zachowaniu gwarancji procesowych dla wszystkich stron.

Jaki jest stan prac nad implementacją dyrektywy?

W związku z tym RPO Sylwia-Gregorczyk-Abram zwróciła się do ministra sprawiedliwości Waldemara Żurka i pełnomocnik rządu do spraw równości Katarzyny Kotuli o informację na temat stanu prac nad implementacją dyrektywy oraz o rozważenie szerszych zmian legislacyjnych, które zapewnią skuteczniejszą ochronę osób doświadczających przemocy i zwiększą bezpieczeństwo w przestrzeni cyfrowej.

II.501.8.2025