Biuletyn Informacji Publicznej RPO

Rzecznik Praw Obywatelskich występuje do Ministerstwa Sprawiedliwości w sprawie zagwarantowania odpowiedniej podstawy prawnej do procedury prawnego uzgodnienia płci metrykalnej.

Umożliwienie osobom transpłciowym dostosowania oznaczenia płci w akcie urodzenia i dokumentach tożsamości do płci odczuwanej jest obowiązkiem pozytywnym państwa, wynikającym z konieczności ochrony prawnej życia prywatnego, które obejmuje także życie w zgodzie z własną tożsamością płciową. Obowiązek ten wynika z art. 8 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności i art. 47 Konstytucji RP.

4 marca 2025 r. Sąd Najwyższy wydał uchwałę (sygn. akt III CZP 6/24), zgodnie z którą żądanie zmiany oznaczenia płci w akcie urodzenia podlega rozpoznaniu przez sąd w postępowaniu nieprocesowym przy zastosowaniu w drodze analogii art. 36 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego (PASC). Wiąże się z tym konieczność zmiany rozporządzenia MS z 18 czerwca 2019 r. – Regulamin urzędowania sądów powszechnych. Aktualnie wskazuje się w nim, że sprawami pilnymi są "sprawy o ustalenie płci metrykalnej (art. 189 K.p.c.)". Tymczasem w tych sprawach od marca 2025 r. osoby transpłciowe dochodzą uzgodnienia płci w trybie sprostowania aktu urodzenia, o którym mowa w art. 36 PASC. Postępowania na podstawie art. 189 k.p.c. toczą się co do zasady w sprawach wszczętych przed uchwałą SN. 

Utrzymanie w Regulaminie odniesienia wyłącznie do art. 189 k.p.c. nie odpowiada rzeczywistej podstawie prawnej wszczynanych w tym przedmiocie postępowań. Istnieje ryzyko, że wnioski o sprostowanie aktu urodzenia formułowane w oparciu o art. 36 PASC nie zostaną właściwie zakwalifikowane, co uniemożliwi nadanie im biegu priorytetowego.

Procedura prawnego uzgodnienia płci i zmiany odpowiednich dokumentów powinna być sprawna, przejrzysta, ogólnie dostępna i zapewniająca poszanowanie integralności fizycznej osoby transpłciowej oraz jej życia prywatnego, tak by fakt uzgodnienia płci nie był w jej dalszym życiu uwidoczniony.

Zastępca RPO Adam Krzywoń prosi zatem sekretarza stanu w MS Arkadiusza Myrchę o rozważenie nowelizacji Regulaminu poprzez dodanie art. 36 PASC jako podstawy prawnej postępowań o ustalenie płci metrykalnej.

XI.501.15.2026