Biuletyn Informacji Publicznej RPO

• Inwentarz archiwalny Instytutu Pamięci Narodowej na jego stronie internetowej powinien zawierać informacje nt. prawomocnego wyroku sądu o nieprawdziwości zarzutów o współpracy danej osoby ze służbami specjalnymi PRL 
• Zastępca Rzecznika Praw Obywatelskich Stanisław Trociuk wystąpił w tej sprawie do przewodniczącego Kolegium Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu prof. dr. hab. Wojciecha Polaka 

Do Biura RPO wpłynął wniosek ws. sposobu prezentacji danych przez IPN w Inwentarzu archiwalnym umieszczonym na stronie https://inwentarz.ipn.gov.pl. Wnioskodawca zwraca uwagę, że są tam upubliczniane dane osobowe osób, które w rzeczywistości nie współpracowały z organami bezpieczeństwa PRL, lecz którym funkcjonariusze służb bezpieczeństwa założyli teczki osobowe. Przyjęty sposób publikacji danych może wprowadzać w błąd, sugerując współpracę danej osoby ze służbami, co jest problematyczne zwłaszcza gdy sąd prawomocnie rozstrzygnął o nieprawdziwości takich zarzutów. 

Wydaje się, że nie stoi nic na przeszkodzie, aby opisy jednostek archiwalnych zawierały informacje o znanych IPN faktach lub zwłaszcza posiadanych przez IPN dokumentach (zgromadzonych w innych jednostkach archiwalnych), które mają wpływ na ocenę prawdziwości materiałów zawartych w archiwach. Chodzi tu w szczególności o składane przez osoby, których dotyczą dokumenty, wyjaśnienia, sprostowania lub uzupełnienia przekazane do zasobu archiwalnego IPN  oraz oświadczenia lustracyjne i akta postępowań dotyczących zgodności z prawdą oświadczenia lustracyjnego. 

Obecnie materiały takie publikowane są jako osobne jednostki archiwalne. W przypadku wyjaśnień, sprostowań lub uzupełnień w rubryce „Opis zawartości” wskazywana jest skrótowo istota stanowiska zawartego w złożonym dokumencie. W odniesieniu do akt postępowań lustracyjnych brakuje natomiast analogicznej informacji o wyniku postępowania – zwłaszcza o tym, czy sąd uznał złożone oświadczenie lustracyjne za zgodne z prawdą.

Za zasadne RPO ocenia zatem wprowadzenie zmian w sposobie publikacji materiałów w Inwentarzu archiwalnym IPN np. poprzez:

• umieszczenie na stronie danej jednostki archiwalnej (zwłaszcza obejmującej teczkę personalną wytworzoną przez służby bezpieczeństwa PRL) informacji o jednostkach powiązanych (m.in. obejmujących wyjaśnienia, sprostowania i uzupełnienia oraz akta przeprowadzonych postępowań lustracyjnych);
• umieszczenie na stronie dotyczącej danej jednostki archiwalnej (np. w rubryce „Opis zawartości”) informacji, czy jej zawartość została zweryfikowana, w szczególności, czy złożono oświadczenie lustracyjne i jakiej treści, czy toczyło się postępowanie lustracyjne i jaki był jego wynik, czy IPN dysponuje wiedzą o sfałszowaniu dokumentów wchodzących w skład teczki personalnej, czy IPN posiada wiedzę o innych istniejących dokumentach mogących mieć wpływ na ocenę jej wiarygodności;

• umieszczanie w opisie zawartości jednostek archiwalnych zawierających akta postępowań lustracyjnych adnotacji o wyroku sądu w sprawie lustracyjnej, w szczególności o tym, czy sąd uznał złożone oświadczenie lustracyjne za zgodne z prawdą.

  VII.505.13.2026