Biuletyn Informacji Publicznej RPO

Do Rzecznika Praw Obywatelskich wpłynął wniosek dotyczący zasad udziału w projekcie „EU-geniusz w świecie naukowych żywiołów”, współfinansowanym ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego w ramach Programu Fundusze Europejskie dla Kujaw i Pomorza 2021–2027. 

Głównym celem projektu jest rozwijanie kompetencji kluczowy i kompetencji przyszłości u 5000 uczniów w 55 szkołach kształcenia ogólnego z terenu powiatu toruńskiego i golubsko-dobrzyńskiego poprzez realizację zajęć dodatkowych w obszarze STEAM, wyposażenie sal językowych, zakup pomocy dydaktycznych oraz podniesienie kompetencji 690 nauczycieli, w tym, w zakresie metod nauczania STEAM. 

Analiza wykazała, że wniosek odnosi się do regulaminu rekrutacji do projektu w jego poprzednim brzmieniu – aktualny regulamin dostępny na stronie internetowej powiatu toruńskiego nie zawiera bowiem kwestionowanych przez wnioskodawcę postanowień. Niemniej jednak, mając na uwadze zadania RPO jako niezależnego organu do spraw równego traktowania, RPO formułuje uwagi i wnioski w odniesieniu do poprzedniej wersji regulaminu, co pozwoli na uniknięcie naruszeń w przyszłości.

W ocenie RPO granice stosowania działań wyrównawczych zostały przekroczone w przypadku rozwiązań stosowanych w sytuacji zbyt dużej liczby osób chętnych do udziału w projekcie „EU-geniusz w świecie naukowych żywiołów” – zarówno uczniów/uczennic, jak i nauczycieli/nauczycielek. Ocena ta dotyczy kryterium premiującego w postaci 1 pkt za płeć żeńską, stanowiącego istotną część możliwej do uzyskania punktacji rekrutacyjnej w przypadku uczniów i uczennic, jak i pierwszeństwa przyznanego kobietom w przypadku większej liczby chętnych do udziału w projekcie i prowadzi do wniosku o naruszeniu przez owe kryteria zasady równego traktowania ze względu na płeć. 

RPO w szczególności zwraca uwagę na:

1. brak dostatecznie konkretnej i rzeczywistej diagnozy uzasadniającej generalne uprzywilejowanie dziewcząt i kobiet, ponieważ przedstawione przez powiat toruński argumenty odnoszą się głównie do ogólnych problemów kobiet na rynku pracy i ich niedoreprezentowania w niektórych obszarach technologii, inżynierii czy IT. Argumenty te mogą uzasadniać politykę promowania udziału kobiet w określonych dziedzinach, ale nie wykazują jeszcze, że dziewczęta uczęszczające do konkretnych szkół podstawowych i liceów objętych projektem znajdują się w gorszej sytuacji w zakresie wszystkich form wsparcia oferowanych w projekcie;
2. niespójność między takim uzasadnieniem a znacznie szerszym zakresem projektu, obejmującym także język angielski, doradztwo edukacyjno-zawodowe i wyjazdy edukacyjne. Kryterium „status kobiety – 1 pkt” nie zostało zatem ograniczone do zajęć technicznych czy informatycznych, lecz było ogólnym kryterium premiującym przy rekrutacji;
3. wątpliwości co do zakresu zastosowania preferencji płciowej w odniesieniu do rekrutacji nauczycieli i nauczycielek, w odniesieniu bowiem do tej grupy nie zastosowano kryteriów merytorycznych, które pozwalałyby zrównoważyć pierwszeństwo płci, jak miało to miejsce w przypadku rekrutacji uczniów i uczennic (aktualny regulamin rozwiązuje ten problem, przewidując tylko listę rezerwową osób niezakwalifikowanych);
4. szczególnie problematyczną sytuację uczniów klas od I do IV, wobec których nie stosuje się kryterium średniej ocen, co mogło prowadzić do tego, że płeć była w praktyce jedynym kryterium premiującym – w odniesieniu do najmłodszych dzieci różnicowanie dostępu do zajęć rozwojowych wyłącznie na podstawie płci wymagałoby szczególnie mocnej i konkretnej podstawy empirycznej. Skoro nie było możliwe zastosowanie kryterium średniej ocen, należało przewidzieć inne neutralne kryterium premiujące, nie pozostawiając kryterium płci jako jedynego lub dominujący czynnika różnicującego;
5. brak przekonujących danych wskazujących na ogólnie gorszą sytuację edukacyjną dziewcząt. Przykładowo, ogólnopolskie dane Centralnej Komisji Egzaminacyjnej z egzaminu ósmoklasisty za 2025 r.  nie potwierdzają tezy o ogólnie słabszej sytuacji edukacyjnej dziewcząt. Przeciwnie, dziewczęta osiągnęły wyraźnie lepsze wyniki z języka polskiego, uzyskały takie same średnie i mediany wyników z matematyki jak chłopcy oraz nieco lepsze wyniki z języka angielskiego. Dane te nie wykluczają potrzeby podejmowania działań zachęcających dziewczęta do udziału w wybranych obszarach STEAM, jednak podważają zasadność szerokiej, generalnej preferencji płciowej w rekrutacji do projektu obejmującego różnorodne formy wsparcia edukacyjnego. Tym bardziej konieczne było wykazanie, dlaczego preferencja dla dziewcząt miała obejmować cały projekt, a nie jedynie te obszary, w których rzeczywiście stwierdzono ich niedoreprezentowanie.

XI.815.26.2026