Biuletyn Informacji Publicznej RPO

Do Rzecznika Praw Obywatelskich zwrócili się przedstawiciel lokalnego stowarzyszenia z Gminy Białobrzegi i mieszkaniec gminy, prosząc o interwencję w związku z ograniczaniem wolności wypowiedzi i prawa dostępu do informacji na stronie Urzędu Miasta i Gminy w Białobrzegach w popularnym serwisie społecznościowym.

Rzecznik podjął sprawę, gdyż dotyczyła lokalnego stowarzyszenia społecznej kontroli samorządu, a blokowanie dostępu do informacji odbywało się na podstawie regulaminu ustanowionego przez Wójta Gminy, co pozostaje działaniem niestandardowym. RPO zwrócił się o wyjaśnienia do Naczelnika Wydziału Organizacyjnego UMiG.

W odpowiedzi podpisanej przez Burmistrza wskazano, że decyzja o zastosowaniu ograniczenia została podjęta przez administratorów profilu Urzędu w związku z publikowaniem treści, które w ich ocenie naruszały zasady prowadzenia dyskusji obowiązujące na profilu oraz mogły zawierać informacje nieprawdziwe dotyczące działalności Urzędu. W szczególności wpisy publikowane były z profilu anonimowego i zawierały treści, które mogły naruszać obowiązujące przepisy prawa; przekraczały granice przyjętych standardów debaty publicznej i zasad współżycia społecznego. Okoliczności te były już wcześniej przedmiotem wyjaśnień kierowanych do wnioskodawców w toku udzielania informacji publicznej.

Te wyjaśnienia nie rozwiały jednak wątpliwości Rzecznika. Poziom ich ogólności nie pozwolił na poddanie działania organu jakiejkolwiek kontroli merytorycznej, zwłaszcza w zestawieniu z bardzo szerokimi podstawami materialnymi stosowania moderacji, zawartymi w obowiązującym wówczas regulaminie strony (profilu).

Zasady działalności instytucji publicznych (organów, urzędów, jednostek organizacyjnych jednostek samorządu terytorialnego) w serwisach społecznościowych nie są obecnie uregulowane ustawowo; są dookreślane w orzecznictwie sądów administracyjnych (zob. m.in. wyrok WSA w Olsztynie z 9 lutego 2023 roku, sygn. akt II SAB/Ol 210/22; wyrok WSA we Wrocławiu z 26 września 2023 roku, sygn. akt IV SAB/Wr 288/23; wyrok WSA w Lublinie z dnia 22 grudnia 2020 r., II SAB/Lu 114/20, wyrok WSA w Gdańsku z 13 stycznia 2021 r., II SAB/Gd 91/20, wyrok WSA w Poznaniu z 30.06.2022 r., IV SAB/Po 56/22, wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 19.01.2023 r., II SAB/Go 113/22). 

Z orzecznictwa tych sądów wynika w szczególności, że prowadzenie stron (profili) w tego typu serwisach należy uznać za działanie w ramach wykonywania władzy publicznej, zaś informacje publikowane w ich ramach – za informację o sprawach publicznych. Choć organy władzy publicznej nie mają obowiązku prowadzenia takiego rodzaju stron, to jednak jeśli się na to decydują, wykorzystując zasoby publiczne, muszą liczyć się z tym, że ich aktywność podlega określonym zasadom i standardom. 

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym trafnie wskazuje się, że „media społecznościowe prowadzone przez organy władzy publicznej, jako przestrzeń do informowania obywateli i forum rozmów o sprawach publicznych, podlega ochronie wolności wyrażania opinii, zagwarantowanej w Konstytucji, a także w Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. Natomiast krytyka obywatelska jest działaniem społecznie pożytecznym i pożądanym, jeśli jest podjęta w interesie społecznym. Dlatego też, jeżeli organ wybiera taką drogę komunikacji z obywatelami, to winien jest przestrzegać praw określonych w Konstytucji, ta zaś dopuszcza zarówno wypowiedzi aprobujące, jak i krytyczne. Wobec tego organ powinien znosić krytykę ze strony obywateli formułowaną za pośrednictwem portali społecznościowych organu, a jej wyrażanie nie powinno wiązać się z ograniczaniem dostępu do publikowanych na tym portalu informacji i możliwością wyrażania opinii w sprawach publicznych na profilu organu. Takie działanie stanowi bowiem zarówno naruszenie art. 54, jak i art. 61 Konstytucji RP, a ponadto działa jako pewien rodzaj cenzury, ograniczający wybranym obywatelom jawność działalności organu, który też może zniechęcać ich do tego rodzaju aktywności w przyszłości” (Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w wyroku z 13 stycznia 2021 r., sygn. akt II SAB/Gd 91/20).

Możliwość skorzystania z innych form komunikacji w celu realizacji praw podmiotowych przez obywatela nie sprawia, że moderacja treści w fakultatywnie prowadzonej stronie wymyka się ocenie z perspektywy stosowania standardów takich, jak zasada równego traktowania (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP) czy poszanowania wolności wyrażania poglądów, pozyskiwania i rozpowszechnienia informacji (art. 54 ust. 1 Konstytucji RP). 

Nie sposób zaakceptować twierdzenia, że organ może w sposób dowolny, tj. bez uzasadnionych podstaw, ograniczać wybranym osobom możliwość wypowiedzenia się lub pozyskania informacji, nawet jeśli prowadzony przezeń kanał komunikacji ma wyłącznie charakter dodatkowy lub pomocniczy. Stosowanie moderacji treści na stronie (profilu) organu władzy publicznej zawsze powinno odbywać się w oparciu o jasne i niearbitralne kryteria, w sposób zindywidualizowany i z zapewnieniem gwarancji proceduralnych dla użytkowników – interesariuszy.

RPO przedstawił Burmistrzowi wnioski zmierzające do zapewnienia skutecznej ochrony wolności i praw człowieka i obywatela oraz usprawnienia trybu załatwiania ich spraw. W szczególności wskazał na celowość zasadniczego przeformułowania dotychczasowego regulaminu strony (profilu), tak aby wykluczyć arbitralne zarządzanie, które może prowadzić do zarzutu niedopuszczania do dyskusji tych użytkowników, którzy publikują treści krytyczne wobec danej instytucji.

Burmistrz w całości podzielił argumentację RPO. Wydał zarządzenie nr 88/2026 z 10 lipca 2026 r., zawierające nowy regulamin moderacji treści na profilach prowadzonych przez Urząd Miasta i Gminy w Białobrzegach w mediach społecznościowych, oparty na uwagach Rzecznika oraz przygotowanym poprzez niego regulaminie.

W przypadku takich działań, jak blokowanie dostępu do informacji publikowanych na oficjalnych stronach (profilach) instytucji publicznej w serwisach społecznościowych lub usuwanie komentarzy użytkowników publikowanych na tych stronach, w aktualnym stanie prawnym podstawowym środkiem ochrony praw jednostki pozostaje skarga, o której mowa w art. 227 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Wobec dostrzeżenia systemowego charakteru problemu braku regulacji zarządzaniem kontami instytucji publicznych, Rzecznik podejmuje działania generalne. Zwrócił się do Wiceprezesa Rady Ministrów - Ministra Cyfryzacji o przygotowanie projektu regulacji. Organ nie podzielił jednak diagnozy Rzecznika dotyczącej potrzeby wprowadzenia zmian ustawowych, nie wykluczając jednak możliwości współpracy przy innych działaniach mających na celu rozwiązanie problemu.

VII.564.109.2025