Biuletyn Informacji Publicznej RPO

Rzecznik Praw Obywatelskich przekazał do Sejmu i Senatu oraz opublikował w Biuletynie Informacji Publicznej sprawozdanie dotyczące zgłoszeń zewnętrznych sygnalistów za lata 2024–2025, realizując tym samym obowiązek z art. 47 ust. 4 ustawy z dnia 14 czerwca 2024 r. o ochronie sygnalistów (Dz. U. z 2024 r., poz. 928).

Przedmiotem sprawozdania jest sposób realizacji zadań związanych z przyjmowaniem zgłoszeń zewnętrznych sygnalistów przez organy publiczne i Rzecznika Praw Obywatelskich od dnia 25 grudnia 2024 r. (tj. od dnia wejścia w życie przepisów dotyczących zgłoszeń zewnętrznych) do 31 grudnia 2025 r. Jego celem jest przekazanie Sejmowi i Senatowi syntetycznej informacji o funkcjonowaniu systemu zgłoszeń zewnętrznych oraz liczbie zgłoszeń kierowanych do organów publicznych i Rzecznika Praw Obywatelskich.

Dokument został opracowany na podstawie rocznych sprawozdań organów publicznych, o których mowa w art. 47 ust. 1 ustawy o ochronie sygnalistów oraz doświadczeń Rzecznika Praw Obywatelskich z pierwszego roku stosowania ustawy. Oprócz danych statystycznych zawiera on również wnioski dotyczące skuteczności funkcjonowania zgłoszeń zewnętrznych. 

Sprawozdania organów publicznych za 2024 i 2025 

W okresie sprawozdawczym do Rzecznika Praw Obywatelskich wpłynęło 5285 sprawozdań. Analiza nadesłanych danych wskazuje, że napływ zgłoszeń koncentruje się w stosunkowo wąskiej grupie podmiotów, ponieważ 339 organów publicznych wykazało przyjęcie zgłoszeń zewnętrznych sygnalistów, podczas gdy 4946 organów nie odnotowało żadnego zgłoszenia zewnętrznego. 

Łączna liczba przyjętych przez organy publiczne zgłoszeń zewnętrznych wyniosła 1908, co przełożyło się na wszczęcie 1006 postępowań wyjaśniających, z których 362 pozostają w toku, a 674 zostało już zakończonych. Wśród spraw merytorycznie rozstrzygniętych w 180 przypadkach stwierdzono naruszenie prawa, natomiast w 467 przypadkach nie stwierdzono uchybień. 

Wnioski dotyczące sposobu uksztaltowania obowiązku sprawozdawczego

W toku realizacji zadań powierzonych mu przez ustawę o ochronie sygnalistów, Rzecznik dostrzegł obszary, które mogłyby stanowić przedmiot potencjalnych zmian. 

Podstawowym problemem, na który warto zwrócić uwagę, jest niejednoznaczny sposób interpretacji ustawowej definicji organu publicznego, który powoduje niepewności zarówno po stronie obywateli, jak i organów. 

Wątpliwości z punktu widzenia realizacji celu w postaci skutecznej ewaluacji dyrektywy i ustawy budzi także niespójność danych przekazywanych przez poszczególne organy publiczne w sprawozdaniach kierowanych do Rzecznika Praw Obywatelskich na podstawie prowadzonych rejestrów zgłoszeń zewnętrznych. 

Z uwagi na różne interpretacje przepisów ustawy o ochronie sygnalistów, część organów publicznych wpisuje do rejestru zgłoszeń zewnętrznych wszystkie sprawy skierowane do organu za pomocą kanałów wyznaczonych do przyjmowania zgłoszeń zewnętrznych. 

W ocenie Rzecznika do rejestru powinny być wpisywane jedynie zgłoszenia, które spełniły wymagania określone w ustawie, tj. sprawy dotyczące informacji uzyskanych w kontekście związanym z pracą i związanych z jedną z dziedzin wymienionych w art. 3 ust. 1 ustawy o ochronie sygnalistów i tylko takie zgłoszenia powinny zostać uwzględnione w sprawozdaniu. 

Kolejny problem dotyczy szczegółowości zbieranych danych na temat przedmiotu zgłoszeń zewnętrznych sygnalistów. Rzecznik składa sprawozdanie Komisji Europejskiej, która oczekuje podania danych zarówno na temat ilości zgłoszeń, jak i ilości wszczętych postępowań, z uwzględnieniem poszczególnych dziedzin objętych zakresem przedmiotowym dyrektywy. Tymczasem sprawozdania sporządzane przez organy publiczne na podstawie art. 47 ustawy o ochronie sygnalistów nie zawierają żadnych informacji na temat tego, czego dotyczą wpływające zgłoszenia. Celowa jest więc zmiana sposobu gromadzenia informacji na temat funkcjonowania systemu zgłoszeń zewnętrznych na poziomie krajowym w celu zapewnienia rzeczywistej realizacji ciążącego na Polsce obowiązku sprawozdawczego. Przyczyni się to jednocześnie do zwiększenia możliwości skutecznej ewaluacji ustawy o ochronie sygnalistów przeze polskie organy publiczne.

ZdS.071.18.2026