Biuletyn Informacji Publicznej RPO

• Rzecznik Praw Obywatelskich przystąpił do postępowania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w sprawie ze skarg dziewięciorga asesorów na postanowienie Prezydenta RP z 12 listopada 2025 r. w przedmiocie odmowy powołania do pełnienia urzędu na stanowiskach sędziego Sądu Okręgowego we Wrocławiu lub Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu (sygn. akt VI SA/WA 729/26, 730/26, 731/26, 732/26, 733/26, 734/26, 735/26, 736/26, 737/26).
• Ponadto Marcin Wiącek przystąpił do postępowania tegoż WSA ze skargi na postanowienie Prezydenta RP z 12 listopada 2025 r. w przedmiocie odmowy powołania do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego Sądu Okręgowego w Elblągu (sygn. VI SA/Wa 823/26)

W pismach procesowych RPO Marcin Wiącek podkreśla, że znane mu jest dotychczasowe orzecznictwo sądów administracyjnych, zgodnie z którym kontrola sądowa postanowień Prezydenta RP o odmowie powołania sędziego jest wykluczona. Ostatnio zapadł jednak wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 21 maja 2026 r. w sprawie Sobczyńska i inni przeciw Polsce. 

Uwzględniając skargę asesorów na odmowę powołania, ETPC stwierdził naruszenie przez Polskę art. 6 europejskiej Konwencji Praw Człowieka, który gwarantuje prawo dostępu do sądu w sprawach związanych z dochodzeniem praw podmiotowych wynikających z prawa krajowego. Powodem uwzględnienia skargi było to, że Prezydent RP nie podał uzasadnienia, a sądy administracyjne odmówiły rozpoznania skarg.

Trybunał zwrócił uwagę, że asesorzy spełnili minimalne wymagania ustawowe i zostali zweryfikowani zgodnie z ówczesną procedurą przez różne organy z Krajową Radą Sądownictwa na czele. Mogli więc mieć uzasadnione i rozsądne oczekiwanie, że ich wnioski zostaną należycie rozważone, poddane transparentnej i obiektywnej ocenie pozbawionej znamion arbitralności.

To istotna okoliczność, która wymaga uwzględnienia. Z wyroku ETPC płyną co najmniej dwa wymogi proceduralne, których istnienie wcześniej było sporne, tj. ciążący na Prezydencie RP obowiązek uzasadnienia odmowy powołania sędziego oraz ciążący na sądach obowiązek skontrolowania takiej odmowy pod kątem jej zgodności z prawem.

Konieczne jest zatem merytoryczne ustosunkowanie się sądów administracyjnych do wykładni art. 6 EKPC przyjętej w wyroku ETPC. Rzecznik zwraca uwagę przede wszystkim na dwie okoliczności.

Po pierwsze, żaden przepis Konstytucji RP wprost nie formułuje zakazu kontroli aktów urzędowych Prezydenta RP, w tym aktów wydanych w ramach tzw. prerogatyw. Konstytucja RP wprost gwarantuje zaś prawo dostępu do sądu (art. 45 ust. 1) oraz zabrania zamykania drogi sądowej w sprawach dotyczących praw i wolności (art. 77 ust. 2), w tym prawa dostępu do służby publicznej na jednakowych zasadach (art. 60).

Po drugie, przepisy Konstytucji RP powinny być interpretowane w sposób przyjazny prawu międzynarodowemu. Zwłaszcza w dziedzinie praw człowieka istnieje bliski związek między Konstytucją RP a Konwencją Praw Człowieka i innymi traktatami gwarantującymi obywatelom prawa podmiotowe. To uzasadnia interpretację Konstytucji RP w sposób uwzględniający – w miarę możliwości – normy wynikające z EKPC i innych traktatów międzynarodowych. 

Do 2026 r. nie było wiążących Polskę wyroków trybunałów europejskich, z których wynikałby w sposób tak jednoznaczny obowiązek zapewnienia kontroli sądowej postanowień Prezydenta RP w przedmiocie odmowy powołania na urząd sędziego. Okoliczność ta wymaga niewątpliwie uwzględnienia w niniejszej sprawie - podkreśla Rzecznik w piśmie procesowym (szczegóły w załączniku). 

VII.603.10.2026, VII.603.5.2026