Biuletyn Informacji Publicznej RPO

• Oskarżony nie stawił się do odbycia kary pozbawienia wolności i opuścił kraj, wobec czego sąd w 2008 r. zawiesił postępowania wykonawcze 
• W 2025 r. do sądu wpłynął wniosek obrońcy o umorzenie tego postępowania wobec przedawnienia wykonania kary pozbawienia wolności. Sąd wniosku nie uwzględnił 
• Rzecznik Praw Obywatelskich składa kasację, wnosząc o uchylenie postanowienia sądu i umorzenie postępowania wykonawczego
• Argumentuje, że sąd był zobowiązany do doręczenia skazanemu postanowienia z 2008 r. ws. zawieszenia postępowania, co nie nastąpiło, a dałoby mu możliwość zażalenia. Tym samym bieg terminu na jego złożenie w ogóle się nie rozpoczął, a co za tym idzie, nie mógł on upłynąć

Historia sprawy 

W 2007 r. Sąd Rejonowy skazał oskarżonego na karę łączną 3 lat pozbawienia wolności oraz 1200 zł grzywny. Wyrok utrzymał Sąd Okręgowy. 

Sąd Rejonowy zarządził wykonanie kary grzywny i kary pozbawienia wolności, wyznaczając termin stawiennictwa w zakładzie karnym na 24 października 2007 r. 16 października 2007 r. skazany uiścił grzywnę, nie stawił się jednak do odbycia kary. Sąd polecił Policji doprowadzenie go. Policja w lutym 2008 r. powiadomiła sąd, że oskarżony przebywa poza Polską. 10 marca 2008 r. sąd wydał postanowienie o zawieszeniu postępowania wykonawczego oraz list gończy. Poszukiwania okazały się bezskuteczne.

W 2025 r. do Sądu Rejonowego wpłynął wniosek obrońcy skazanego o umorzenie postępowania wykonawczego wobec przedawnienia wykonania kary pozbawienia wolności. 28 stycznia 2025 r. sąd nie uwzględnił tego wniosku. Postanowienie nie zostało zaskarżone i uprawomocniło się.

Wniosek RPO 

Zastępca RPO Stanisław Trociuk zaskarżył do SN, na korzyść skazanego, postanowienie sądu o odmowie umorzenia. 

Zarzucił mu rażące i mające istotny wpływ na jego treść naruszenie prawa procesowego, tj. art. 15 § 1 i 3 k.k.w., poprzez odmowę umorzenia postępowania wykonawczego, w wyniku błędnego uznania, że w sprawie doszło do spoczywania biegu przedawnienia, choć postanowienie o zawieszeniu postępowania nie uprawomocniło się wskutek jego niedoręczenia skazanemu, a zatem przepis art. 15 § 3 k.k.w. nie miał zastosowania. Wniósł o uchylenie postanowienia i umorzenie postępowania wykonawczego.

Argumentacja RPO 

Zgodnie z art. 103 § 1 pkt 2 k.k. w razie skazania na karę pozbawienia wolności nieprzekraczającą 5 lat nie można wykonać kary, jeżeli od uprawomocnienia się wyroku skazującego upłynęło 15 lat. Jeśli nastąpiło przedawnienie wykonania kary, sąd jest obwiązany jest do umorzenia postępowania wykonawczego. Przedawnienie wykonania kary powinno nastąpić 22 września 2022 r. 

Odmawiając umorzenia, sąd powołał się jednak na art. 15 § 3 k.k.w., który stanowi, że zawieszenie postępowania wykonawczego nie wstrzymuje biegu przedawnienia, chyba że skazany uchyla się od wykonania kary. Okres wstrzymania biegu przedawnienia nie może przekroczyć 10 lat. Zdaniem sądu doszło do wstrzymania biegu przedawnienia, bowiem postępowanie wykonawcze zawieszono, a skazany uchyla się do wykonania kary. Spoczywanie biegu przedawnienia wskazane w tym przepisie k.k.w. mogło jednak rozpocząć się dopiero z chwilą uprawomocnienia się postanowienia o zawieszeniu postępowania. Tymczasem nigdy nie zostało ono doręczone skazanemu, a co za tym idzie nie jest prawomocne.

W stanie prawnym z 2008 r. zasadą art. 9 § 2 k.k.w. było, że orzeczenie staje się wykonalne z chwilą uprawomocnienia. Odnosiła się ona zarówno do wyroków, jak też do postanowień, w tym o zawieszeniu postępowania wykonawczego.

Od postanowienia sądu z 10 marca 2008 r. skazanemu przysługiwało zażalenie, na podstawie art. 6 § 1 k.k.w. w brzemieniu ówcześnie obwiązującym. Ówczesne przepisy stanowiły, że orzeczenie lub zarządzenie wydane poza rozprawą należy doręczyć prokuratorowi, a także stronie i osobie nie będącej stroną, którym przysługuje środek zaskarżenia, jeżeli nie brali oni udziału w posiedzeniu lub nie byli obecni przy ogłoszeniu. Nakazywały też, przy doręczeniu orzeczenia, pouczyć uczestników o prawie wniesienia środka zaskarżenia lub o tym, że orzeczenie nie podlega zaskarżeniu.

Sąd Rejonowy był zatem obwiązany do doręczenia skazanemu postanowienia ws. zawieszenia postępowania, od którego to momentu otworzyłby się dla niego termin do wniesienia zażalenia. W aktach sprawy nie ma dowodu choćby próby doręczenia postanowienia skazanemu. Postanowienie doręczono tylko Prokuraturze Rejonowej.

Nawet w sytuacji, gdy miejsce aktualnego pobytu oskarżonego nie było sądowi znane, jak również wobec ustaleń, że może on przebywać za granicą, sąd był obwiązany był do dokonania doręczenia na dotychczasowy adres w kraju. Takie doręczenie byłoby skuteczne w drodze doręczenia zastępczego, nawet w przypadku nieodebrania przysyłki przez skazanego. Wbrew art. 100 § 2 k.p.k. nie podjęto jednak żadnej próby doręczenia skazanemu postanowienia. 

Wobec niedoręczenia nie zaczął biec termin do wniesienia środka odwoławczego. Orzeczenie nie jest zatem prawomocne pod względem formalnym. Stan prawomocności formalnej - gdy nie przysługuje żaden zwykły środek odwoławczy, którego celem jest zaskarżenie rozstrzygnięcia - następuje w dniu następującym po dniu, w którym upłynął termin do dokonania określonej czynności procesowej. Tymczasem bieg 7-dniowego terminu na złożenie zażalenia na zawieszenie postępowania z 10 marca 2008 r. faktycznie w ogóle się nie rozpoczął - co za tym idzie, nie mógł on upłynąć.

Okoliczność ta uszła uwadze sądu, wobec czego bezzasadnie uznał on, że postanowienie o zwieszeniu wywołało skutek spoczywania biegu przedawnienia. Wstrzymanie biegu przedawnienia nie nastąpiło, nawet jeżeli skazany uchylał się od odbywania kary, nie wydano bowiem prawomocnego postanowienia o zawieszeniu postępowania wykonawczego. Uchybienie to miało istotny wpływ na treść orzeczenia, doprowadziło bowiem do odmowy umorzenia postępowania wykonawczego, mimo że doszło już do przedawnienia wykonania kary. 

II.511.191.2026