Biuletyn Informacji Publicznej RPO

Rzecznik Praw Obywatelskich wystąpił do Ministra Zdrowia o podjęcie pilnych działań zmierzających do rozwiązania systemowych problemów, z którymi borykają się ośrodki lecznicze dla nieletnich.  

17 czerwca 2026 r. Komisja Ekspertów ds. Ochrony Zdrowia Psychicznego omawiała sytuację nieletnich hospitalizowanych w ramach środka leczniczego przewidzianego w Rozdziale 5 ustawy o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich. Szczególną uwagę poświęcono Krajowemu Ośrodkowi Psychiatrii Sądowej dla Nieletnich w Garwolinie. Skłania to do zwrócenia uwagi na niepokojące zjawiska.

Niewystarczająca jest bowiem liczba placówek dla nieletnich wykazujących przejawy demoralizacji lub którzy dopuścili się czynu karalnego w związku z zaburzeniami psychicznymi lub niepełnosprawnością intelektualną. Trudno jest odnaleźć jednolity, kompletny wykaz ośrodków/oddziałów psychiatrii sądowej dla osób nieletnich. Nie ma też miejsc w specjalistycznych placówkach dla tych, którzy – poza zaburzeniami psychicznymi – doświadczają zaburzeń związanych z uzależnieniami.

Oczekiwanie na miejsce w tych ośrodkach przekracza rok. W efekcie młoda osoba z orzeczonym środkiem leczniczym w warunkach izolacji długo pozostaje w środowisku otwartym, czekając na wolne miejsce w placówce. Jest to sprzeczne z celem orzeczenia sądu; może też stwarzać zagrożenie i dla pacjenta, i dla innych osób. 

Zdarza się, że osoba oczekująca na przyjęcie do oddziału psychiatrii sądowej trafia do ogólnopsychiatrycznego oddziału dla dzieci i młodzieży. Dłuższy czas przebywa wtedy z pacjentami hospitalizowanymi wyłącznie z powodu kryzysu psychicznego, którzy nie mają doświadczeń demoralizacji i  funkcjonowania w konflikcie z prawem. Rodzi  to poważne trudności organizacyjne i terapeutyczne; może negatywnie wpływać na proces leczenia pozostałych pacjentów i na bezpieczeństwo całego oddziału.

Nie wypracowano też rozwiązań stopniowego usamodzielniania się osób opuszczających oddziały psychiatrii sądowej po osiągnięciu pełnoletności. Odpowiednia pomoc środowiskowa mogłaby w istotny sposób ograniczyć ryzyko nawrotu kryzysu psychicznego oraz ponownego wejścia w konflikt z prawem.

Ponadto brak jest odpowiedniej liczby specjalistycznych placówek dla dzieci i młodzieży z całościowymi zaburzeniami rozwojowymi, zwłaszcza wykazujących zachowania agresywne lub autoagresywne.

Konieczne jest utworzenie specjalistycznych ośrodków dla osób o szczególnie niebezpiecznych zachowaniach, których nie obejmuje ustawa o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich. Może to prowadzić do zagrożenia zdrowia i życia pacjentów oraz osób z ich otoczenia.

Według RPO to wszystko wymaga niezbędnych kompleksowych zmian systemowych. Od lat zwraca się uwagę na ścisły związek między systemem resocjalizacji nieletnich a systemem ochrony zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży doświadczających kryzysu.

Rozbudowa sieci wyspecjalizowanych placówek przyczyniłaby się nie tylko do zwiększenia poziomu bezpieczeństwa publicznego, ale realnie gwarantowałaby poszanowanie praw dziecka oraz prawa do świadczeń zdrowotnych odpowiadających aktualnej wiedzy medycznej - pisze RPO Marcin Wiącek do min. Jolanty Sobierańskiej-Grendy.  W obecnym stanie prawnym i organizacyjnym opis indywidualnych spraw wpływających do BRPO prowadzi do wniosku, że standard ten nie zawsze jest w praktyce realizowany.

GK-GKOZP.100.9.2026