Biuletyn Informacji Publicznej RPO

• Osoby z niepełnosprawnościami korzystające z pomocy psów asystujących skarżą się na problemy z dostępnością usług, m.in. medycznych 
• Mimo uregulowań prawnych w tym zakresie, nie dysponują one skutecznymi narzędziami pozwalającymi na egzekwowanie należnych im praw
• Rzecznik Praw Obywatelskich występuje w tej sprawie do Pełnomocnik Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych

Osoby z niepełnosprawnościami, które korzystają z pomocy psów asystujących, wciąż napotykają poważne bariery w codziennym funkcjonowaniu. Do RPO trafiają skargi na odmowy wstępu do restauracji, parków czy placówek ochrony zdrowia. Dzieje się tak mimo obowiązujących przepisów, które gwarantują prawo do wejścia z psem asystującym do wielu miejsc publicznych.

Głównym problemem nie jest brak regulacji, lecz ich nieskuteczność. Obowiązujące przepisy przyznają uprawnienia, ale nie przewidują narzędzi, które pozwalałyby je realnie egzekwować. W szczególności brakuje sankcji za odmowę wpuszczenia osoby z psem asystującym lub nałożenie na taka osobę szerszych obowiązków niż wynikających z art. 20a ust. 4 ustawy o rehabilitacji.

W praktyce oznacza to, że osoby z niepełnosprawnościami pozostają bez skutecznej ochrony. Mogą dochodzić swoich praw przed sądem, ale jest to droga trudna, kosztowna i długotrwała. Dodatkowo istniejące mechanizmy są rozproszone i zależą od rodzaju sprawy oraz tego, czy naruszenia dopuścił się podmiot publiczny czy prywatny.

Zdaniem RPO bezzasadna odmowa wstępu lub świadczenia usług osobie z psem asystującym może stanowić przejaw dyskryminacji ze względu na niepełnosprawność. Jednocześnie brak prostych i dostępnych procedur sprawia, że wiele osób rezygnuje z dochodzenia swoich praw i unika sytuacji, w których mogłoby dojść do naruszeń.

Jedna ze spraw o ochronę dóbr osobistych w tym zakresie została wszczęta na skutek powództwa RPO. Osoba, która ze względu na niepełnosprawność poruszała się przy pomocy psa asystującego, spotkała się z odmową wykonania świadczenia medycznego tylko dlatego, że na wizytę chciała przybyć z psem. Sąd w uzasadnieniu wyroku wskazał, że korzystanie przez powódkę z pomocy psa warunkowało skorzystanie z potrzebnej jej usługi medycznej. A taki pies jest profesjonalnie wytrenowany do pomocy - nie jest maskotką.

Obecny system ochrony jest niespójny i nie zapewnia realnego wsparcia. Brak jednolitej ochrony prawnej osób z niepełnosprawnością korzystających ze wsparcia psów asystujących, wynikający z rozproszenia regulacji w różnych aktach prawnych, utrudnia im orientację w przepisach i korzystanie z przysługujących uprawnień. W efekcie zamiast wyrównywać szanse i wspierać niezależność osób z niepełnosprawnościami, może prowadzić do ich dalszego wykluczania.

Rzecznik zwraca uwagę, że do 2019 r. obowiązywał art. 138 Kodeksu wykroczeń, który m.in. przewidywał karę grzywny za nieuzasadnioną odmowę wykonania usługi. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 26 czerwca 2019 r. (K 16/17) uznał w części dotyczącej odmowy świadczenia za niezgodny z Konstytucją RP, co spowodowało jej utratę mocy. W efekcie z systemu zniknął szybki i co do zasady bezkosztowy mechanizm dochodzenia swoich praw, w którym ciężar reakcji spoczywał na państwie.

ZRPO Adam Krzywoń prosi pełnomocnik rządu Maję Nowak o odniesienie się do problemu i rozważenie podjęcia odpowiednich działań legislacyjnych.

XI.815.14.2026