Biuletyn Informacji Publicznej RPO

• Poza godzinami urzędowania ośrodków pomocy społecznej pracownicy socjalni nie biorą udziału w interwencyjnym odbiorze dziecka ofiary przemocy, m.in. w weekendy  
• Tym samym w wielu miejscach nie jest realizowana procedura umieszczenie takiego dziecka u innej niezamieszkującej wspólnie osoby najbliższej
• Samodzielne interwencje Policji w tym zakresie powinny mieć co do zasady charakter wyjątkowy - pisze RPO Marcin Wiącek do Ministra Sprawiedliwości 

Podstawą podjęcia sprawy przez Rzecznika była prośba prezesa jednego z sądów rejonowych o zbadanie zgodności z prawem sposobu interwencji na podstawie art. 12a ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu przemocy - po zakończeniu godzin urzędowania ośrodków pomocy społecznej, w dni powszednie po godz. 15.30 oraz od piątku od godziny 15.30 do godz. 7.30 w poniedziałek.

Z pisma prezesa wynikało, że mimo prawnego obowiązku pracownicy socjalni nie uczestniczą wtedy w czynnościach związanych z zapewnieniem małoletnim ustawowej ochrony. W efekcie faktycznie cedują swoje obowiązki związane z podjęciem decyzji co do dalszych losów dziecka na interweniujących policjantów - mimo że ustawa wymaga podjęcia decyzji wspólnie przez pracownika socjalnego z funkcjonariuszem. Interwencje prezesa u właściwych organów gmin, a także organu nadzoru nie przyniosły rezultatu.

RPO zwrócił się do wybranych czterech prezesów sądów okręgowych o zbadanie sprawy, a do Komendanta Głównego Policji - o informacje co do realizacji ustawy oraz skali przymusowego odbioru dzieci bez udziału pracowników socjalnych.

Niepokojące jest, że z wielu odpowiedzi wynika pewna "normalizacja" braku udziału pracowników socjalnych w procedurze. Jednocześnie niejako bezkrytycznie akceptuje się fakt samodzielnego działania policjantów. Zasadniczo nie wskazano, na jakiej podstawie Policja działa bez pracowników socjalnych. Działając samodzielnie, nie ma ona w zasadzie możliwości umieszczenia dziecka u innej niezamieszkującej wspólnie osoby najbliższej.

Wobec ujawnienia zagrożenia życia lub zdrowia dziecka w związku z przemocą domową, sytuacja dziecka jest zależna od pory ujawnienia przemocy – po godzinach pracy pracowników socjalnych może ono zostać umieszczone jedynie w placówce.

W odpowiedzi Komendant Główny Policji powołał się na art. 72 Konstytucji RP jako podstawę działania pod nieobecność pracownika socjalnego. Stwierdził, że w całym kraju identyfikowany jest problem zapewnienia dzieciom ochrony, zwłaszcza po godzinach urzędowania ops-ów i centrów usług społecznych. Zwrócił też uwagę, że policja nie ma pojazdów do przewozu dzieci; nie ma też fotelików samochodowych.

Wnioski z działań wyjaśniających RPO wskazują, że procedura w wielu miejscach kraju nie jest realizowana zgodnie z założeniami. Samodzielne interwencje Policji w zasadzie powinny mieć charakter wyjątkowy. 

Nie jest zamiarem RPO dezawuowanie działa funkcjonariuszy, niejednokrotnie bowiem w dramatycznych okolicznościach interwencji, przy braku pracownika socjalnego, pozostaje im jedynie podjęcie samodzielnych działań. Nie zmienia to jednak oceny, że zasadniczo procedura zakłada wspólną decyzyjność pracownika socjalnego i funkcjonariusza. Zastępowanie jej w praktyce innymi rozwiązaniami nie ma podstawy prawnej. 

Procedura stanowi głównie funkcję gwarancyjną dla dziecka, a obligatoryjny udział trzech służb (opieki społecznej, służb medycznych i Policji) ma na celu odbiór dziecka w jak najmniej dolegliwy dla niego sposób. A możliwość umieszczenia dziecka u osoby najbliższej (np. dziadków czy wujostwa), zamiast w placówce interwencyjnej, ogranicza negatywne skutki interwencji i minimalizuje stres.

Marcin Wiącek poddaje pod rozwagę MS zainicjowanie zmiany przepisów tak, aby interwencje odbywały się bez wątpliwości co do ich legalności i skuteczności oraz z poszanowaniem godności i bezpieczeństwa dziecka. W przypadku stanowiska o braku konieczności zmian przepisów, RPO prosi o zbadanie problemu oraz rozważenie zmian organizacyjnych w całej procedurze.

IV.501.2.2026