Biuletyn Informacji Publicznej RPO

• 30 czerwca 2026 r. mija termin, w którym obywatele Ukrainy, wcześniej mieszkający w ośrodkach zbiorowego zakwaterowania, mogli korzystać z bezpłatnego w nich pobytu
• Chodzi m.in. o osoby samotnie opiekujące się trojgiem lub większą liczbą dzieci (jeśli wszystkie ukończyły 7. rok życia), małoletnich przebywających w pieczy zastępczej i opiekunów tymczasowych małoletnich 
• RPO Marcin Wiącek prosi Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej o stanowisko i o wskazanie, jakie działania podjęto lub też są planowane dla systemowego przeciwdziałania bezdomności i wykluczeniu społecznemu tych osób 

1 lipca 2026 r. przestaje obowiązywać art. 32 ustawy z 23 stycznia 2026 r. o wygaszeniu rozwiązań wynikających z ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz o zmianie niektórych innych ustaw. Przepis ten przewidywał okres przejściowy – od 5 marca do 30 czerwca 2026 r. – w którym osoby już mieszkające w ośrodkach zbiorowego zakwaterowania, mogły nadal korzystać z pobytu na dotychczasowych zasadach.

Od 1 lipca 2026 r. istotnie ograniczony zostanie katalog osób uprawnionych do takiego bezpłatnego pobytu. Skutki zmian dotkną przede wszystkim małoletnich korzystających z ochrony czasowej oraz ich opiekunów. Prawo do bezpłatnego pobytu stracą bowiem:

• osoby samotnie sprawujące na terytorium RP opiekę nad trojgiem lub większą liczbą dzieci – jeżeli wszystkie dzieci ukończyły 7. rok życia,
• małoletni przebywający w pieczy zastępczej lub małoletni, na których nie jest pobierane świadczenie wychowawcze,
• opiekunowie tymczasowi ustanowieni dla małoletnich, o których mowa w art. 25a ust. 1 ustawy w brzmieniu do 5 marca 2026 r., a także opiekunowie ustanowieni przez władze ukraińskie,
• pełnoletni uczniowie szkół ponadpodstawowych prowadzących kształcenie w formie dziennej – po zakończeniu roku szkolnego, w którym ukończyli 20. rok życia.

Już na etapie prac legislacyjnych RPO sygnalizował, że projekt może prowadzić do nieuzasadnionego ograniczenia dostępu do wsparcia osób w  szczególnie trudnej sytuacji, pomimo utrzymującej się potrzeby objęcia ich ochroną.

Nie kwestionując możliwości korzystania przez beneficjentów z ochrony tymczasowej z pomocy przewidzianej w art. 5 ustawy o pomocy społecznej, należy zauważyć, że pomoc ta obejmuje jedynie podstawowe świadczenia w postaci schronienia, posiłku, niezbędnego ubrania oraz zasiłku celowego, których celem jest doraźne, interwencyjne zapewnienie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych. Świadczenia te nie mogą być uznane za wystarczającą odpowiedź na potrzeby osób opuszczających ośrodki zbiorowego zakwaterowania, zwłaszcza rodzin z dziećmi oraz małoletnich. 

W ocenie RPO istnieją podstawy do obaw, że ograniczenie dostępu do ośrodków zbiorowego zakwaterowania może prowadzić do pogorszenia sytuacji bytowej osób objętych ochroną czasową, co zwiększy ryzyko bezdomności i wykluczenia społecznego.

ZPM.540.92.2026