Biuletyn Informacji Publicznej RPO

W związku z zapytaniami napływającymi do Biura RPO, które dotyczą aresztowania dziennikarza, Rzecznik Praw Obywatelskich pragnie wyjaśnić, że zgodnie z obowiązującym prawem nie posiada kompetencji do uzyskania dostępu do akt postępowania przygotowawczego ani do przystąpienia czy składania środków zaskarżenia w takim postępowaniu. Dlatego też – wobec braku możliwości szczegółowego zapoznania się z dokumentacją sprawy – RPO nie może odnosić się i formułować ocen postanowień sądów o zastosowaniu tymczasowego aresztowania.

Jednocześnie należy podkreślić, że nadużywanie tymczasowego aresztowania jest w Polsce trwającym od lat problemem systemowym, potwierdzanym przez kolejnych Rzeczników Praw Obywatelskich, Europejski Trybunał Praw Człowieka, a także organizacje pozarządowe. Środek ten powinien być stosowany w ostateczności, w sytuacji gdy nie jest wystarczające zastosowanie wolnościowych środków zapobiegawczych. W szczególności jedyną przyczyną zastosowania aresztu nie może być grożąca podejrzanemu kara. Niestety obserwacja praktyki i lektura raportów organizacji pozarządowych pozwala na uznanie, że wielokrotnie w Polsce tymczasowe aresztowanie jest stosowane automatycznie, jako domyślny środek zapobiegawczy. Areszt powinien być poprzedzony wnikliwą analizą, czy pozbawienie wolności człowieka – objętego domniemaniem niewinności – jest rzeczywiście konieczne.

Szczególnym przypadkiem jest sytuacja, gdy dochodzi do aresztowania dziennikarza. Wówczas, mając na uwadze fundamentalne zasady demokracji, do których należy wolność prasy, organy państwa powinny wyjaśnić opinii publicznej przyczyny aresztowania – na tyle, na ile jest to możliwe z uwagi na dobro postępowania. W szczególności konieczne jest rozwianie wszelkich wątpliwości co do tego, czy wniosek o tymczasowe aresztowanie nie był pretekstem do zastosowania represji za krytykę formułowaną przez dziennikarza względem władzy i jej organów.

Z powyższych przyczyn Rzecznik Praw Obywatelskich po raz kolejny apeluje o przeprowadzenie reformy ustawowych podstaw stosowania tymczasowego aresztowania, uwzględniającej standardy państwa demokratycznego, liczne wystąpienia Rzeczników Praw Obywatelskich, stanowiska organizacji pozarządowych i Europejskiego Trybunału Praw Człowieka.

Ponadto z uwagi na to, że doszło do aresztowania dziennikarza śledczego, Rzecznik Praw Obywatelskich apeluje do właściwych organów prokuratury o przedstawienie opinii publicznej podstaw prawnych i faktycznych, które zostały uznane za uzasadniające wniosek o zastosowanie tymczasowego aresztowania, a także przyczyn, dla których nie uznano za wystarczające zastosowanie innego typu środków zapobiegawczych.