Biuletyn Informacji Publicznej RPO

• Mężczyzna oskarżony o znieważenie funkcjonariusza Służby Więziennej podczas pełnienia przez niego obowiązków służbowych w zakładzie karnym poddał się karze, co zaakceptował sąd  
• Rzecznik Praw Obywatelskich złożył kasację z wnioskiem o jego uniewinnienie. Zarzut nie zawiera bowiem wszystkich znamion przestępstwa z art. 226 § 1 k.k., który mówi o karalności znieważenia funkcjonariusza publicznego "podczas i w związku" z pełnieniem obowiązków służbowych
• Opis czynu przypisanego oskarżonemu nie zawiera zaś wskazania, że nastąpił on w związku z pełnieniem przez pokrzywdzonego obowiązków służbowych

Stan faktyczny 

Mężczyzna został oskarżony o to, że w Zakładzie Karnym znieważył wulgarnymi i obelżywymi słowami funkcjonariusza publicznego funkcjonariusza Służby Więziennej podczas pełnienia obowiązków służbowych (art. 226 § 1 k.k.). 

Na rozprawie oskarżony w obecności obrońcy przyznał się do zarzuconego mu czynu i odmówił wyjaśnień i odpowiedzi na pytania. Po odczytaniu mu wyjaśnień ze śledztwa wskazał, że "przyznał się w całości". Obrońca oświadczył, że oskarżony chce się dobrowolnie poddać karze, wnosząc o 2 miesiące pozbawienia wolności. Podsądny poparł wniosek, a  prokurator i pokrzywdzony nie sprzeciwili się. Sąd uwzględnił wniosek.

Żadna ze stron nie wniosła o sporządzenie uzasadnienia wyroku, wobec czego orzeczenie uprawomocniło się.

Wniosek RPO

Zastępca RPO Stanisław Trociuk zaskarżył wyrok z 2022 r., zarzucając mu rażące i mające istotny wpływ na jego treść naruszenie przepisów prawa procesowego: art. 387 § 2 k.p.k. w brzmieniu nadanym nowelizacją z 27 września 2013 r. Polegało ono na niesłusznym uwzględnieniu wniosku oskarżonego o wydanie wyroku skazującego bez przeprowadzania postępowania dowodowego i wymierzenie  kary - któremu nie sprzeciwił się prokurator i pokrzywdzony.

W następstwie doszło do rażącego i mającego istotny wpływ na treść orzeczenia naruszenia przepisu prawa materialnego. Polegało to na skazaniu oskarżonego za czyn, który nie zawierał wszystkich znamion przestępstwa z art. 226 § 1 k.k. Naruszenie to było rażące i miało istotny wpływ na treść orzeczenia.

Kasacja wnosi o uchylenie zaskarżonego wyroku i uniewinnienie podsądnego od zarzuconego mu czynu.

Argumentacja RPO

Analiza zarzutu prowadzi do wniosku, że nie zawiera on wszystkich znamion przestępstwa z art. 226 § 1 k.k., który stanowi: "Kto znieważa funkcjonariusza publicznego lub osobę do pomocy mu przybraną, podczas i w związku z pełnieniem obowiązków służbowych, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku".

Sformułowanie "podczas i w związku" wymaga jednoczesnego wystąpienia tych znamion. Taki stan prawny obowiązuje od 25 lipca 2008 r., gdy weszła w życie ustawa z 9 maja 2008 r. o zmianie Kodeksu karnego. W 2006 r. Trybunał Konstytucyjny stwierdził bowiem niezgodność z Konstytucją poprzednio obowiązującego art. 226 § 1 k.k., który przewidywał karalność tego czynu alternatywnie - podczas lub w związku z wykonywaniem czynności służbowych.

Opis czynu przypisanego oskarżonemu nie zawiera wskazania, że nastąpił on w związku z pełnieniem przez pokrzywdzonego obowiązków służbowych. Nie wystarczają stwierdzenie, że użycie słów obelżywych miało miejsce podczas pełnienia przez niego tych obowiązków. SN uznawał już, że "brak w opisie czynu przypisanego oskarżonemu w wyroku (...) jakiegokolwiek znamienia ustawowego typu czynu zabronionego skutkuje niemożnością przypisania odpowiedzialności karnej za ten czyn". Zgodnie z orzecznictwem SN "opis czynu przypisanego winien być jednoznaczny, nie dający możliwości różnych jego interpretacji i winien być zawarty w sentencji wyroku, a nie w uzasadnieniu".

Sąd bezzasadnie zatem uwzględnił wniosek oskarżonego o wyrok bez postępowania dowodowego, skoro zarzucony mu czyn nie zawierał wszystkich znamion przestępstwa. Z wyroku wynika, że sąd nie dokonał należytej kontroli tego wniosku, nie dostrzegając, że opis czynu, do którego oskarżony się przyznał, w istocie nie stanowi przestępstwa, bowiem w żaden sposób nie wynika, aby znieważenie nastąpiło w związku z obowiązkami służbowymi.

Uchybienie sądu jest rażące, bowiem uwzględnienie wniosku doprowadziło do skazania za czyn, który nie wyczerpuje wszystkich znamion przestępstwa. W sprawie nie zachodziły okoliczności, o których mowa w przepisie art. 387 § 2 k.p.k., pozwalające na uwzględnienie wniosku złożonego w trybie art. 387 § 1 k.p.k. Z uwagi na opis czynu, jak i kierunek kasacji oraz braku zaskarżenia wyroku na niekorzyść, nie ma możliwości przypisania oskarżonemu innego czynu zabronionego.

II.511.384.2026