Biuletyn Informacji Publicznej RPO

21-22 maja 2026 r. w Bratysławie odbyło się kolejne zgromadzenie generalne członków sieci Network of European Integrity and Whistleblowing Authorities (NEIWA). Przedstawiciele instytucji z poszczególnych państw członkowskich Unii Europejskiej po raz kolejny spotkali się aby wymienić się doświadczeniami i porozmawiać o rozwoju systemu ochrony sygnalistów w Europie. Biuro RPO podczas zgromadzenia reprezentowali dyrektor Zespołu do Spraw Sygnalistów Marcin Malecko i jego zastępca Jakub Królikowski.

Sieć Europejskich Organów ds. Uczciwości i Zgłaszania Nieprawidłowości (NEIWA) została utworzona w maju 2019 r.  z inicjatywy Holenderskiego Organu ds. Zgłaszania Nieprawidłowości. Sieć powstała w bezpośredniej odpowiedzi na przyjęcie dyrektywy UE 2019/1937 w sprawie ochrony osób zgłaszających naruszenia prawa Unii i służy jako platforma wymiany wiedzy, doświadczeń i pomysłów pomiędzy jej członkami. Obecnie NEIWA zrzesza 34 instytucji państwowych z 22 krajów europejskich, które zajmują się rozpatrywaniem zgłoszeń zewnętrznych, wsparciem sygnalistów i przeciwdziałaniem naruszeniom prawa.

Do głównych celów NEIWA należy:

• gromadzenie informacji na temat prawidłowego transponowania dyrektywy UE 2019/1937,
• promowanie ścisłej współpracy między członkami NEIWA a krajowymi, europejskimi i międzynarodowymi organizacjami publicznymi w celu rozwoju wspólnych działań w obszarach zgłaszania nieprawidłowości i promowania uczciwości,
• promowanie i rozpowszechnianie doświadczeń, wiedzy i dobrych praktyk związanych z udzielaniem wsparcia sygnalistom.

Podczas tegorocznego zgromadzenia omawiano stanowisko przedstawione przez NEIWA w trakcie przeprowadzanej aktualnie przez Komisję Europejską ewaluacji dyrektywy 2019/1937. Przy pracach nad tym stanowiskiem brał udział przedstawiciel Zespołu do spraw Sygnalistów w BRPO. NEIWA wskazała, że w ocenie jej członków Komisja Europejska powinna poprzez zmiany w dyrektywie lub poprzez ukierunkowane działania i inicjatywy uświadamiające:

• rozszerzyć zakres przedmiotowy dyrektywy poza dotychczas określone obszary prawa Unii;
• wzmocnić ochronę przed bezpośrednimi i pośrednimi działaniami odwetowymi, w tym wprowadzić zabezpieczenia dowodowe;
• wprowadzić minimalne standardy egzekwowania przepisów, w tym skuteczne, proporcjonalne i odstraszające sankcje za stosowanie działań odwetowych;
• nałożyć na państwa członkowskie obowiązek zapewnienia skutecznych środków wsparcia dla sygnalistów;
• wprowadzić obowiązek przyjmowania i rozpatrywania anonimowych zgłoszeń.

Realizacja tych postulatów zwiększyłaby pewność prawną, wzmocniła zaufanie do systemów zgłaszania oraz zapewniła bardziej spójną ochronę sygnalistów w całej Unii.

Podczas zgromadzenia ogólnego w Bratysławie członkowie NEIWA podjęli też dyskusję na ważny temat, jakim jest ochrona niezależności instytucji rozpatrujących zgłoszenia zewnętrzne sygnalistów. Impulsem do podjęcia tego zagadnienia były zeszłoroczne wydarzenia w Słowacji, gdzie ustawodawca podjął próbę przedterminowego skrócenia kadencji organu zajmującego się przyjmowaniem zgłoszeń sygnalistów. Dzięki reakcji organów Unijnych i słowackiego Trybunału Konstytucyjnego ostatecznie nie doszło do planowanych zmian.

Jak co roku, zgromadzenie zakończyło się przyjęciem deklaracji NEIWA. W tym roku zwrócono w niej uwagę, że Komisja Europejska powinna wydać wytyczne dotyczące implementacji dyrektywy 2019/1937, co umożliwiłoby uspójnienie i większą transparentność systemu dokonywania zgłoszeń i ochrony sygnalistów. Członkowie NEIWY powołali też nowe tematyczne grupy robocze, które w ciągu najbliższego roku będą zajmowały się takimi zagadnieniami jak niezależność organów zajmujących się sygnalistami i skuteczne środki ochrony przed działaniami odwetowymi.