Biuletyn Informacji Publicznej RPO

• Do Biura Rzecznika Praw Obywatelskich wpłynęła skarga dotycząca barier przy realizacji prawa do wglądu do dokumentów dotyczących zainteresowanych w zasobach Instytutu Pamięci Narodowej
• Wnioskodawcy muszą w tym celu stawiać się osobiście w placówkach IPN, co często utrudnia im wiek i stan zdrowia. Nie ma zaś możliwości cyfrowego potwierdzenia podpisu pod wnioskiem o dostęp do akt 
• Marcin Wiącek występuje do wicepremiera, ministra cyfryzacji Krzysztofa Gawkowskiego o zainicjowanie odpowiedniej zmiany prawa, aby było to możliwe

Wnioskodawca wskazał, że wnioski składa się wyłącznie osobiście lub drogą pocztową, ale wtedy warunkiem jest notarialne poświadczenie podpisu. Przepis ten wszedł w życie w 2007 r. i nie był nowelizowany. Nie został dostosowany do postępu technologicznego w działaniu organów władzy i nowoczesnych rozwiązań cyfrowych w zakresie potwierdzania tożsamości wnioskodawców,  jak usługa ePUAP czy system e-doręczeń.

W korespondencji z dyrektor Archiwum IPN Marzeną Kruk wskazano, że problem braku możliwości cyfrowego uwierzytelnienia podpisu był sygnalizowany niejednokrotnie przez osoby zainteresowane złożeniem wniosku z art. 30 ust. 1 ustawy o IPN. Często są to osoby w podeszłym wieku, którym trudno stawić się w IPN. A z  wymogiem notarialnego poświadczenia podpisu wiążą się również dodatkowe koszty. Wnioskodawcy spoza aglomeracji miejskich wskazywali też na oddalenie placówek IPN.

W odpowiedzi dla RPO Dyrektor Archiwum IPN wskazała, że art. 35a ust. 1 ustawy powinien zostać znowelizowany w taki sposób, aby uwzględniał możliwość złożenia wniosków przy pomocy tej usługi. RPO zgadza się z tym stanowiskiem. W świetle obecnego standardu cyfryzacji zawężenie możliwości złożenia wniosków tylko do stawiennictwa osobistego lub konieczności skorzystania z usług notariusza można postrzegać jako ograniczenie dostępu obywatela do urzędowych dokumentów i zbiorów danych (art. 51 ust. 3 Konstytucji RP) oraz naruszenie zasady proporcjonalności (art. 31 ust. 3 Konstytucji RP).

VII.520.17.2025