Biuletyn Informacji Publicznej RPO

• Rzecznik Praw Obywatelskich wystąpił do MSWiA w sprawie przedłużającego się czasowego ograniczenia prawa cudzoziemców do złożenia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej na granicy z Republiką Białorusi
• Skoro środek tak daleko ograniczający konstytucyjne prawa jednostek po roku nie doprowadził do opanowania sytuacji kryzysowej, to warto rozważyć, czy nie należałoby zastąpić go innym, obojętnym lub przynajmniej mniej dotkliwym z punktu widzenia prawa cudzoziemców do ubiegania się o tę ochronę - podkreśla Marcin Wiącek

Rozporządzenie Rady Ministrów w tej sprawie, które weszło w życie 27 marca 2025 r., wprowadziło to ograniczenie na 60 dni. Jego obowiązywanie było potem sześciokrotnie przedłużane. W konsekwencji rozwiązanie to - choć formalnie "czasowe" - obowiązuje już nieprzerwanie od ponad roku.

W opinii do ustawy z 21 lutego 2025 r. o zmianie ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium RP (która wprowadzała to rozwiązanie) RPO formułował fundamentalne zastrzeżenia co do jego zgodności zarówno z Konstytucją RP, jak i z licznymi wiążącymi Polskę aktami prawa międzynarodowego. 

Zastrzeżenia te zachowują aktualność i nie ma potrzeby ich powtarzać. Rzecznik czuje się jednak w obowiązku wspomnieć ponownie, że ustawa nie określa, na jaki maksymalny okres może być ograniczone - a w istocie: zawieszone - prawo do wniosku o ochronę międzynarodową. Sam wymóg, by takie przedłużenie następowało za zgodą Sejmu, uzupełnia mechanizm o element kontroli parlamentarnej, jednak z pewnością nie czyni zadość zasadzie wyłączności ustawy przy ograniczaniu konstytucyjnych wolności i praw.

Od wejścia tego przepisu w życie wątpliwości okazały się zasadne. Trudno oszacować, na jak długo jego obowiązywanie zostanie jeszcze przedłużone. Użycie w ustawie określenia "czasowe” wydaje się wskazywać na interwencyjny charakter tego instrumentu - że jest przeznaczony do sytuacji skrajnie wyjątkowych i powinien obowiązywać wyłącznie w okresie potrzebnym do ich opanowania. Gdy jednak taka wyjątkowa sytuacja nie przemija mimo stosowanego instrumentu, to musi powstać pytanie, czy jest to właściwy środek dla osiągnięcia założonego celu.

W opinii MSWiA uzasadnieniem jego utrzymywania jest pozostawanie na wysokim poziomie zagrożenia instrumentalizacji migracji. RPO nie kwestionuje potrzeby zapewniania ochrony bezpieczeństwa państwa, zwłaszcza w obecnej, złożonej sytuacji geopolitycznej. Skoro jednak zastosowano środek tak daleko ograniczający konstytucyjne prawa jednostek, który po roku obowiązywania nie doprowadził do opanowania sytuacji kryzysowej, to warto rozważyć, czy nie należałoby zastąpić go innym - obojętnym lub przynajmniej mniej dotkliwym z punktu widzenia prawa cudzoziemców. Zgodnie z wiedzą RPO, w ostatnich 12 miesiącach nie zostały podjęte żadne kroki w kierunku opracowania i przyjęcia takich regulacji.

Marcin Wiącek zwraca się do ministra Marcina Kierwińskiego o ustosunkowanie się do tych uwag. 

ZPM.543.20.2026