Biuletyn Informacji Publicznej RPO

• Komornicy sądowi coraz częściej odmawiają Rzecznikowi Praw Obywatelskich udostępniania akt postępowania egzekucyjnego lub udzielania informacji w danej sprawie 
• Argumentują to realizacją ustawowego obowiązku zachowania tajemnicy zawodowej
• Utrudnia to Rzecznikowi realizację jego podstawowych zadań: stania na straży wolności i praw człowieka i obywatela
• Zastępca RPO Stanisław Trociuk prosi Ministra Sprawiedliwości o rozważenie inicjatywy ustawodawczej, tak aby obowiązek zachowania tajemnicy nie dotyczył RPO

Do RPO wpływa wiele wniosków obywateli w sprawach postępowań egzekucyjnych. Oczekują oni przede wszystkim szczegółowej weryfikacji ich spraw, analizy czynności komorników sądowych i zainicjowania przez RPO odpowiednich działań w przypadku stwierdzenia naruszenia praw uczestników postępowań.

Aby zbadać daną sprawę, RPO zwraca się do komorników o udostępnienie do wglądu akt postępowania egzekucyjnego lub wnosi o informacje w sprawie - na podstawie art. 13 ust. 1 pkt 3 ustawy o RPO. Zgodnie z nim Rzecznik ma prawo "żądać przedłożenia informacji o stanie sprawy prowadzonej przez sądy, a także prokuraturę i inne organy ścigania oraz żądać do wglądu w Biurze Rzecznika Praw Obywatelskich akt sądowych i prokuratorskich oraz akt innych organów ścigania po zakończeniu postępowania i zapadnięciu rozstrzygnięcia". 

Tymczasem komornicy sądowi odpisują, że warunkiem udostępnienia akt czy udzielenia informacji jest zwolnienie ich z obowiązku zachowania tajemnicy przez prezesa sądu rejonowego.

Wpływa to bezpośrednio na wydłużenie czasu uzyskiwania przez RPO informacji czy akt spraw. Efektem niejednokrotnie jest wyegzekwowanie roszczenia czy powstanie nieodwracalnych skutków prawnych (np. przysądzeniem własności nieruchomości nabywcy licytacyjnemu). Podjęcie przez RPO skutecznych środków prawnych w danej sprawie jest wtedy bardzo utrudnione lub niemożliwe.

Wobec odmów Rzecznik, na podstawie art. 12 pkt 2 ustawy o RPO, zwracał się do prezesa sądu rejonowego o wydanie komornikowi odpowiedniego polecenia. W większości po interwencji prezesa żądane akta czy informacje trafiały do RPO. Obecnie jednak coraz częściej prezesi odmawiają wydania polecenia z braku kompetencji i podstawy prawnej do takiego zobowiązania komornika.

13 listopada 2025 r. Krajowa Rada Komornicza wydała zaś kolejną opinię, że nieudzielenie przez komornika sądowego akt sprawy egzekucyjnej RPO stanowi realizację ustawowego obowiązku zachowania tajemnicy zawodowej. Podkreślono, że komornik nie może "ponosić negatywnych konsekwencji prawnych za sytuację, w której ustawodawca nie przewidział trybu udostępniania akt postępowania egzekucyjnego Rzecznikowi".

Od wydania tej opinii coraz więcej wystąpień RPO spotyka się z odmową. W takim stanie Rzecznik nie jest w stanie w pełnym zakresie i we właściwym czasie realizować ustawowych kompetencji.

- Podjęcie przez Pana Ministra odpowiednich działań wydaje się niezbędne, gdyż obecna sytuacja utrudnia RPO, jako konstytucyjnemu organowi ochrony praw człowieka, wypełnienie jego systemowej roli i realizację podstawowych zadań tego organu, tj. stania na straży wolności i praw człowieka i obywatela określonych w Konstytucji RP oraz w innych aktach normatywnych, w tym również na straży realizacji zasady równego traktowania - pisze Stanisław Trociuk do Waldemara Żurka. Interwencja legislacyjna wydaje się również niezbędna dla jednoznacznego określenia sytuacji prawnej komornika.

ZRPO prosi ministra o rozważenie podjęcia inicjatywy ustawodawczej i takiego ukształtowania treści art. 27 u.k.s., aby obowiązek zachowania tajemnicy zawodowej przez komornika nie dotyczył RPO - w zakresie, w jakim działając na podstawie art. 13 ust.1 pkt 3 ustawy, organ ten żąda informacji o stanie sprawy prowadzonej przez komornika sądowego i wypożyczenia do wglądu akt postępowania.

IV.512.208.2021