Biuletyn Informacji Publicznej RPO

Rzecznik Praw Obywatelskich w rocznicę uchwalenia Konstytucji 3 Maja był gościem Radia TOK FM. Podczas rozmowy porównywał Konstytucję 3 Maja oraz obowiązującą ustawę zasadniczą z 1997 r. Wskazywał na liczne punkty wspólne obu dokumentów, jak trójpodział władzy czy suwerenność narodu. Mówił również o potrzebie wprowadzenia zmian w Konstytucji RP.

Powstanie i charakter Konstytucji

Obecna Konstytucja była efektem porozumienia w czasach transformacji ustrojowej. Miała ona wymiar symboliczny – stanowiła ostateczne zerwanie ze standardami PRL. Ponieważ tworzyli ją politycy w konkretnych uwarunkowaniach, niektóre jej zapisy są nieprecyzyjne. Dotyczy to zwłaszcza relacji pomiędzy Prezydentem RP a Radą Ministrów.

Marcin Wiącek ocenił Konstytucję pozytywnie jako fundament państwa demokratycznego, który zagwarantował stabilizację i umożliwił wejście Polski do UE.

Potrzeba rewizji

Rzecznik przywołał tradycję Konstytucji 3 Maja i Konstytucji Marcowej, które zakładały obowiązkową rewizję po 25 latach. Zdaniem RPO po blisko trzech dekadach nadszedł właściwy moment, by dostosować ustawę zasadniczą do zmieniających się realiów społecznych i politycznych.

Dotychczasowe zmiany Konstytucji

Konstytucja była nowelizowana dwukrotnie: w 2006 roku – chodziło o dostosowanie przepisów do Europejskiego Nakazu Aresztowania oraz w 2009 roku, kiedy wprowadzono zakazu kandydowania do Sejmu i Senatu dla osób karanych.

Główne problemy i kierunki zmian

Zdaniem Marcina Wiącka Konstytucja może być wykorzystywana „w złej lub dobrej wierze”. Nie ochroniła ona państwa przed obecnym kryzysem sądownictwa. Brak precyzji w przepisach pozwolił na interpretowanie ich w "złej wierze" na korzyść bieżącej polityki. Konieczne jest doprecyzowanie regulacji dotyczących sądów, by uniknąć podobnych paraliżów w przyszłości.

Pytany o kierunki zmian w Konstytucji, RPO postulował wpisanie do niej zasad członkostwa Polski w Unii Europejskiej. Miałoby to przeciąć spory o hierarchię prawa i obowiązek stosowania wyroków trybunałów europejskich, które obecnie są niejednokrotnie kwestionowane jako naruszające suwerenność.