Biuletyn Informacji Publicznej RPO

• Rzecznik Praw Obywatelskich przedstawił Ministerstwu Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej opinię do projektu nowelizacji ustawy o pomocy społecznej oraz niektórych innych ustaw (UD315)
• Poza zakresem nowelizacji pozostaje nadal szereg postulatów zmiany prawa w obszarze interwencji kryzysowej sygnalizowanych przez Rzecznika Praw Obywatelskich
• Konieczne jest też uwzględnienie mechanizmu ochronnego dot. zasad odpłatności dla małoletnich zstępnych po dojściu do pełnoletności
• Proces usamodzielnienia powinien obejmować również wychowanków innych placówek niż piecza zastępcza

Projekt co do zasady zasługuje na aprobatę. Mimo że proponowane rozwiązania zmierzają w kierunkach postulowanych przez Rzecznika, to nadal poza obszarem nowelizacji pozostają jednak istotne kwestie podnoszone w wystąpieniach generalnych - podkreśla zastępca RPO Stanisław Trociuk. 

Projekt wymaga zatem pogłębionej refleksji i zmian. Poza zakresem nowelizacji pozostaje np. wiele postulatów zmiany prawa w obszarze interwencji kryzysowej sygnalizowanych przez Rzecznika. Katalog działań podejmowanych w ramach interwencji kryzysowej wymaga uzupełnienia poprzez dodanie poradnictwa rodzinnego. 

Poza zakresem nowelizacji nadal pozostaje brak możliwości przedłużenia 3-miesięcznego okresu uprawniającego do korzystania z miejsc całodobowego schronienia w ośrodkach interwencji kryzysowej, niewyodrębnienie zawodu interwenta kryzysowego, określenie minimalnych kwalifikacji do wykonywania zawodu oraz ukształtowania stopni awansu zawodowego pracowników ośrodków interwencji kryzysowej.

Krokiem dobrą stronę są projektowane zmiany zasad odpłatności za pobyt osób bliskich w DPS - w szczególności dotyczące kolejności wnoszenia opłaty i poszerzenia kręgu osób obowiązanych do odpłatności o osoby obdarowane nieruchomością lub osoby, które nabyły od mieszkańca nieruchomość na podstawie umowy darowizny oraz wyłączenia małoletnich zstępnych z kręgu osób zobowiązanych do odpłatności. Kluczowe jest jednak uwzględnienie mechanizmu osłonowego dotyczącego odpłatności za pobyt w DPS dla osób małoletnich po dojściu do pełnoletności.

Ważne jest również dostrzeżenie dzieci z niepełnosprawnościami przebywających w placówkach całodobowej opieki. Zgodnie z ustawą o pomocy społecznej, procesowi usamodzielnienia podlegają osoby opuszczające po osiągnięciu pełnoletności DPS dla dzieci i młodzieży z niepełnosprawnością intelektualną, dom dla matek z małoletnimi dziećmi i kobiet w ciąży oraz okręgowy ośrodek wychowawczy, zakład poprawczy, schronisko dla nieletnich, specjalny ośrodek szkolno-wychowawczy, specjalny ośrodek wychowawczy, młodzieżowy ośrodek socjoterapii zapewniający całodobową opiekę i młodzieżowy ośrodek wychowawczy. 

Projekt nie przewiduje jednak żadnych zmian co do procesu usamodzielnienia wychowanków. Brak modyfikacji w tym zakresie należy ocenić krytycznie, tym bardziej, że aktualnie trwają prace nad zmianami obejmujące proces usamodzielnienia wychowanków pieczy zastępczej (projekt ustawy o zmianie ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej oraz niektórych innych ustaw - UD354).

Rzecznik aprobuje zaś propozycję uzupełnienia ustawy o RPO o przepisy odnoszące się do realizowanych przez niego zadań niezależnego organu ds. monitorowania wdrażania postanowień Konwencji o prawach osób z niepełnosprawnościami. Dziś zadania te Rzecznik wykonuje wyłącznie na podstawie porozumienia z MRPiPS. Określenie podstawy ustawowej przyczyni się do wyodrębnienia mandatu RPO w tym zakresie, który obecnie realizowany jest w ramach ogólnych kompetencji RPO jako krajowej instytucji praw człowieka. W budżecie RPO na 2026 r. nie uwzględniono wydatków na wskazane kompetencje. Przekazane RPO zadania związane z ochroną i monitorowaniem wdrażania Konwencji powinny wiązać się z przyznaniem odpowiednich środków

III.022.7.2026