Biuletyn Informacji Publicznej RPO

27 kwietnia 2026 r. Rafał Kulas (dyrektor Krajowego Mechanizmu Prewencji Tortur) i Jolanta Nowakowska (zastępczyni dyrektora Zespołu ds. Wykonywania Kar) uczestniczyli w spotkaniu poświęconym problematyce skarg osób osadzonych w jednostkach penitencjarnych oraz efektywności mechanizmu skargowego. 

Organizatorem spotkania była Naczelna Rada Adwokacka wraz z Komisją Praw Człowieka przy Naczelnej Radzie Adwokackiej. W spotkaniu uczestniczył adw. Bartosz Tiutiunik (wiceprezes NRA), adwokaci i członkowie Komisji Praw Człowieka przy Naczelnej Radzie Adwokackiej, przedstawiciele świata nauki i organizacji pozarządowych. 

Uczestnicy spotkania omawiali problematykę skarg osób pozbawionych wolności, kształt przepisów regulujących tryb procedowania i jego ograniczenia, propozycję rozwiązań mających na celu zwiększenie efektywności mechanizmu skargowego i przeciwdziałających możliwości pojawienia się tortur i innych form okrutnego, nieludzkiego i poniżającego traktowania albo karania.

Rafał Kulas zwrócił uczestnikom spotkania uwagę na sygnały otrzymywane przez przedstawicieli KMPT podczas wizyt w jednostkach penitencjarnych. Wskazywał m.in. na liczne sygnały o złym traktowaniu osób pozbawionych wolności, nadużywaniu środków przymusu bezpośredniego i ich dolegliwym sposobie realizacji, a także na brak wystarczającej liczby kamer nasobnych, nieprawidłowy sposób realizacji kontroli osobistej, słabą jakość wyżywienia, złe warunki materialne i ograniczone możliwości dowodowe, jakimi dysponują więźniowie, którzy chcą zgłosić fakt niewłaściwego traktowania. 

Zwrócił też uwagę, że brak skarg lub ich zmniejszenie nie musi świadczyć o respektowaniu praw osób pozbawionych wolności. Przeciwnie, może to być sygnał o braku zaufania ze strony więźniów do systemu skargowego i obaw o możliwe represje.  

Jolanta Nowakowska przybliżyła uczestnikom tematykę wniosków otrzymywanych przez Rzecznika Praw Obywatelskich od osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych i ich pełnomocników.

Zwróciła uwagę m.in. na dużą liczbę skarg dotyczących opieki medycznej świadczonej osobom pozbawionym wolności przez więzienną służbę zdrowia i brak skutecznego, niezależnego od Służby Więziennej, mechanizmu kontroli prawidłowości leczenia osadzonych. Rzecznik Praw Pacjenta uznaje bowiem, że nie jest właściwy do rozpoznawania wniosków osób przebywających w jednostkach penitencjarnych. 

Liczne skargi dotyczą sposobu postępowania z prośbami i wnioskami więźniów. Podejmowane w tym zakresie decyzje nie są należycie uzasadniane, a wnioskodawcy nie otrzymują pisemnego powiadomienia o sposobie rozpoznania prośby czy wniosku, co w poważnym stopniu utrudnia skorzystanie z prawa złożenia skargi na decyzję dyrektora jednostki do sądu penitencjarnego. 

Wskazała także na problem niewydawania przez dyrektorów wielu jednostek penitencjarnych indywidualnych decyzji o objęciu zachowania osadzonego stałą obserwacją przez zakwaterowanie go w celi monitorowanej. W takich sytuacjach dochodzi do intensywnej ingerencji w prywatność, ze względu na stały charakter obserwacji i lokalizację monitoringu, a mimo osadzony jest pozbawiony możliwości sądowej weryfikacji legalności i zasadności działań administracji penitencjarnej. 

Uczestnicy spotkania wyrazili potrzebę wzmocnienia mechanizmu skargowego osób pozbawionych wolności i dalszej wymiany doświadczeń.