Biuletyn Informacji Publicznej RPO

• Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego nie wykonał postanowienia sądu w sprawie sprostowania aktu urodzenia co do oznaczenia płci oraz imienia
• Przepisy nie przewidują kwestionowania orzeczenia sądu przez Kierownika USC, który powinien był je wykonać niezwłocznie - podkreśla Rzecznik Praw Obywatelskich. Dlatego stwierdził naruszenie prawa obywatelki do załatwienia jej sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki
• Przez dłuższy czas nie mogła ona uzyskać odpisu aktu urodzenia ze zmienionymi danymi i wystąpić o nowe dokumenty. Utrzymywanie danych niezgodnych z orzeczeniem sądu mogło wywoływać u niej poczucie bezradności, stresu oraz naruszenia godności osobistej
• Zastępca RPO Adam Krzywoń wystąpił do prezydenta Gorzowa Wlkp. Jacka Piotra Wójcickiego o wskazanie, czy i kiedy uczyniono stosowne zmiany w akcie urodzenia, którego sprostowania dotyczyło postanowienie sądu

W toku podjętego na wniosek obywatela postępowania wyjaśniającego do RPO wpłynęło pismo Kierownika USC w Gorzowie Wlkp. z informacją, że zwrot prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego dla Krakowa-Krowodrzy nastąpił "z powodu wady prawnej (niedopuszczalność postępowania sądowego w sprawie zmiany imienia, w którym właściwy jest organ administracji (USC)". Sąd ponownie przekazał USC to postanowienie, z wyjaśnieniem, że "orzeczenie jest prawomocne i nie jest możliwa jego zmiana lub częściowe uchylenie - wobec tego jest ono wiążące i podlega wykonaniu w takim kształcie”.

Kierownik USC odmówił początkowo wykonania ciążącego na nim obowiązku dokonania wzmianki dodatkowej w akcie urodzenia na podstawie prawomocnego postanowienia sądu. Mimo że ostatecznie uznał swój obowiązek, wcześniej prezentował pogląd, który doprowadził do zwrócenia postanowienia do Sądu, co należy uznać za działanie niezgodne z przepisami powszechnie obowiązującego prawa i negatywnie wpływające na sytuację prawną oraz prawa i wolności osoby, której sprawa dotyczy.

Prawo o aktach stanu cywilnego nie przewiduje trybu, w którym Kierownik USC mógłby odmówić dokonania tej czynności lub w inny sposób zakwestionować orzeczenie sądu. Postanowienie o sprostowaniu jest dla kierownika USC wiążące, a jako organ administracji publicznej jest on zobowiązany do dokonania wzmianki dodatkowej w akcie stanu cywilnego. Kierownik USC nie ma kompetencji do merytorycznego badania poprawności orzeczenia, kwestionowania ustaleń faktycznych sądu czy jego oceny.

Subiektywna ocena pracownika organu, sprzeczna z treścią wydanego orzeczenia, nie może być przesłanką odmowy wykonania czynności urzędowej. Stoi to również w sprzeczności z zasadą prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów władzy publicznej.

Dlatego RPO stwierdził naruszenie prawa obywatelki do załatwienia jej sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki. Odesłanie prawomocnego postanowienia do sądu, zamiast stosownej wzmianki w akcie urodzenia, nie znajduje oparcia w przepisach prawa. Mogło też prowadzić do pogłębienia cierpienia psychicznego, poczucia upokorzenia oraz braku bezpieczeństwa prawnego. 

Ponadto osoba ta nie mogła uzyskać odpisu aktu urodzenia ze zmienionymi danymi i wystąpić o nowe dokumenty tożsamości. Utrzymywanie przez dłuższy czas w rejestrze stanu cywilnego danych niezgodnych z orzeczeniem sądu mogło wywoływać u niej poczucie bezradności, stresu oraz naruszenia godności osobistej. Takie działania organu mogły pogłębić u obywatelki cierpienie związane z koniecznością ponownego wyjaśniania swojej sytuacji prawnej i osobistej przed kolejnymi instytucjami publicznymi.

ZRPO Adam Krzywoń zwrócił się do prezydenta Gorzowa Wlkp. Jacka Piotra Wójcickiego o wskazanie, czy i kiedy uczyniono stosowne zmiany w tymże akcie urodzenia. Wystąpił o podjęcie działań naprawczych i wydanie odpowiednich wytycznych co do sposobu działania USC w takich sprawach.

XI.501.8.2026