Biuletyn Informacji Publicznej RPO

Rzecznik Praw Obywatelskich występuje do Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia w sprawie ponoszenia tzw. opłaty dodatkowej przez obywateli Ukrainy, którzy chcą dobrowolnie ubezpieczyć się zdrowotnie, a do 5 marca 2026 r. korzystali z publicznej ochrony zdrowia na podstawie tzw. specustawy.

Jedna z fundacji zwróciła uwagę RPO na zasady zawierania dobrowolnego ubezpieczenia zdrowotnego w NFZ przez obywateli Ukrainy ze statusem UKR. Podkreśliła, że po zmianach wpływa wiele zgłoszeń obywateli Ukrainy, którzy utracili dostęp do świadczeń zdrowotnych finansowanych przez NFZ. Część z nich deklaruje gotowość samodzielnego opłacania składek, ale dostają od NFZ informację, że zawarcie takiej umowy nie jest możliwe bez uiszczenia jednorazowej opłaty dodatkowej (ok. 17–18 tys. zł.). Ma to być uzasadniane tym, że dana osoba nie była objęta ubezpieczeniem zdrowotnym w Polsce lub nie opłacała składek w ostatnich kilku latach.

Zgodnie z art. 68 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej, objęcie dobrowolnym ubezpieczeniem w określonych warunkach jest uzależnione od wniesienia opłaty dodatkowej. Jej wysokość uzależniona jest od długości okresu niepodlegania ubezpieczeniu i kształtuje się od 20 proc. - gdy okres nieobjęcia ubezpieczeniem wynosił od 3 miesięcy do roku - do 200 proc. dochodów przyjętych jako podstawa wymiaru składki, gdy ciągła przerwa wynosi powyżej 10 lat. W konsekwencji osoba, która chce się ubezpieczyć dobrowolnie, a miała przerwę, powinna uiścić również odpowiednią opłatę dodatkową.

Nie negując zasadności pobierania tej opłaty w okolicznościach przewidzianych przepisami, RPO wskazuje na wątpliwości interpretacyjne co do konieczności opłacenia opłaty dodatkowej przez obywateli Ukrainy, którzy chcą się ubezpieczyć dobrowolnie, a do 5 marca 2026 r.  korzystali z uprawnień w dostępie do publicznej ochrony zdrowia w Polsce na podstawie tzw. specustawy.

Zgodnie z dotychczasowym art. 37., obywatel Ukrainy, którego pobyt w Polsce był uznawany za legalny na podstawie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy, był uprawniony do korzystania z opieki medycznej obejmującej świadczenia opieki zdrowotnej na zasadach i w zakresie, w jakim osobom objętym obowiązkowym lub dobrowolnym ubezpieczeniem zdrowotnym przysługuje prawo do świadczeń na podstawie ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej, z określonymi w tej regulacji włączeniami. Powstają zatem wątpliwości interpretacyjne dotyczące zasad naliczania opłaty dodatkowej wobec tej grupy osób. 

RPO Marcin Wiącek prosi prezesa NFZ Filipa Nowaka o stanowisko, a zwłaszcza o informacje:

• Czy w przypadku obywateli Ukrainy przebywających w Polsce ze statusem UKR zasadne jest naliczanie opłaty dodatkowej za okres braku ubezpieczenia przy zawieraniu umowy dobrowolnego ubezpieczenia zdrowotnego?
• Czy okres przebywania w Polsce ze statusem UKR, w którym osoby te miały ustawowe prawo do korzystania ze świadczeń zdrowotnych finansowanych przez NFZ, powinien być traktowany jako okres wyłączający obowiązek ponoszenia takiej opłaty?
• Czy istnieje możliwość zawarcia umowy dobrowolnego ubezpieczenia zdrowotnego przez obywateli Ukrainy, którzy utracili prawo do świadczeń zdrowotnych po zmianach przepisów, bez konieczności ponoszenia jednorazowej opłaty w wysokości kilkunastu tysięcy zł, tak aby mogli oni samodzielnie opłacać bieżące składki na dobrowolne ubezpieczenie zdrowotne?

V.7011.2.2026