Biuletyn Informacji Publicznej RPO

• Rzecznik Praw Obywatelskich przedstawił sejmowej Komisji Nadzwyczajnej opinię do rządowych projektów ustaw dotyczących statusu osoby najbliższej w związku oraz umowy o wspólnym pożyciu (druki sejmowe nr 2110 i 2111) 
• Projekty zmierzają do realizacji wiążących Polskę standardów europejskich i międzynarodowych, które potwierdza m.in. orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka
• Proponowane rozwiązanie jest wyważone i nie budzi zastrzeżeń konstytucyjnych. Po ewentualnym wejściu projektów w życie małżeństwo, jako związek kobiety i mężczyzny, będzie w dalszym ciągu znajdowało się pod należytą opieką i ochroną RP, jak nakazuje to art. 18 Konstytucji RP - podkreśla Marcin Wiącek.

- Art. 18 Konstytucji RP nie zakazuje wprowadzenia w życie ustawy instytucjonalizującej związki osób tej samej płci. W ramach wyznaczonych z jednej strony przez art. 8 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, a z drugiej przez art. 18 Konstytucji RP, ustawodawca dysponuje znaczną swobodą, gdy chodzi o ostateczny kształt instytucji związku partnerskiego, który jest wynikiem decyzji politycznej i światopoglądowej większości parlamentarnej - napisał RPO do Urszuli Pasławskej, przewodniczącej Komisji Nadzwyczajnej do rozpatrzenia projektów ustaw dotyczących statusu osoby najbliższej w związku i umowy o wspólnym pożyciu.

Oceniając projekty z tej perspektywy, Rzecznik uznaje, że wykonują one co do zasady wyroki ETPC i mieszczą się zarówno w wyznaczonych ramach prawnych, jak i w sferze swobody politycznej ustawodawcy.

Zgodnie z art. 9 Konstytucji RP Polska ma obowiązek wykonania wyroków ETPC. Aktualnie polskie prawo, nie gwarantując osobom tej samej płci możliwości zawarcia zinstytucjonalizowanego związku, narusza art. 8 EKPC. Orzeczenia trybunałów europejskich nakazują wprowadzenie do polskiego prawa instytucji umożliwiającej osobom tej samej płci pozostawanie w sformalizowanym związku, natomiast nie wymagają wprowadzenia tzw. równości małżeńskiej. W konsekwencji ostateczny kształt rozwiązań prawnych leży w znacznej mierze w sferze swobody politycznej ustawodawcy.

Zdaniem RPO proponowane rozwiązanie jest wyważone i nie budzi zastrzeżeń konstytucyjnych. W szczególności, niezależnie od sporów co do interpretacji art. 18 Konstytucji, trudno uznać, aby opiniowane projekty ustawy naruszały ten przepis, nawet gdyby przyjąć, iż wynika z niego zakaz stworzenia w drodze ustawy zwykłej małżeństw innych niż małżeństwo będące związkiem kobiety i mężczyzny. Umowa, której możliwość zawarcia proponuje projektodawca, będzie wywoływała skutki polegające na powstaniu sformalizowanego związku dwóch osób, a więc w ten sposób dojdzie do wykonania minimum tego, co oczekuje od Polski ETPC. 

Jednocześnie związek stworzony na podstawie takiej umowy będzie, jeśli chodzi o zakres uprawnień i obowiązków stron, istotnie różnił się od małżeństwa. Nie ulega wątpliwości, że po ewentualnym wejściu projektów w życie małżeństwo, jako związek kobiety i mężczyzny, będzie w dalszym ciągu znajdowało się pod należytą opieką i ochroną RP, jak nakazuje to art. 18 Konstytucji.

W uwagach szczegółowych RPO odnosi się do takich kwestii, jak:

• Zawarcie umowy przed notariuszem
• Przeszkody do zawarcia umowy
• Niejasny status przejściowy pomiędzy podpisaniem umowy a jej zarejestrowaniem
• Odwołanie testamentu stanowiącego załącznik do umowy
• Zaspokajanie wspólnych potrzeb
• Korzystanie z mieszkania zajmowanego na podstawie najmu
• Rozwiązanie umowy
• Regulacje z zakresu postępowania zabezpieczającego i egzekucyjnego
• Zagadnienia z zakresu prawa karnego
• Nabywanie nieruchomości na podstawie ustawy o lasach i ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa
• Sposób regulowania urlopów okolicznościowych
• Uwagi redakcyjne

IV.022.3.2026