Biuletyn Informacji Publicznej RPO

Rzecznik Praw Obywatelskich przystąpił do dwóch postępowań Trybunału Konstytucyjnego (sygn. akt SK 14/26 i SK 18/26) ze skarg konstytucyjnych obywateli o stwierdzenie niekonstytucyjności przepisów Kodeksu postępowania karnego w zakresie, w jakim pozwalają traktować przesłankę stosowania tymczasowego aresztowania opartą na surowości kary jako samodzielną w kolizji z konstytucyjnym prawem do wolności osobistej, proporcjonalności i zasady przyzwoitej legislacji.

RPO Marcin Wiącek wniósł o stwierdzenie, że  art. 258 § 2 k.p.k. jest niezgodny z art. 41 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 w zw. z art. 2 Konstytucji RP, rozumianym w ten sposób, że pozwala traktować surowość grożącej kary jako samodzielną i wystarczającą podstawę do stosowania i przedłużania tymczasowego aresztowania, tworząc domniemanie, że podejrzany może podjąć działania zakłócające prawidłowy tok postępowania, co zwalnia z powinności wykazywania konkretnych dowodów lub okoliczności godzących w prawidłowy tok postępowania. 

Materia ta była już wcześniej przedmiotem wniosku RPO do Trybunału Konstytucyjnego (sygn. akt K 3/16). Wyrokiem z 10 lipca 2019 r. Trybunał umorzył postępowanie w zakresie zarzutów dotyczących art. 258 § 2 k.p.k. Jako przedmiot zaskarżenia w tej sprawie wskazano art. 258 § 2 k.p.k. w ujęciu obowiązującym od 1 lipca 2015 r. do 14 kwietnia 2016 r., a zatem w czasie orzekania przez TK przepis ten już nie obowiązywał, a epizodyczne brzmienie było inne niż obecne. 

Podczas rozpoznania sprawy o sygn. akt K 3/16 Trybunał dostrzegł jednak problemy konstytucyjne wiążące się z art. 258 § 2 k.p.k. w aktualnym brzmieniu (obowiązującym od 15 kwietnia 2016 r.), w związku z czym objął tę m.in. kwestię tzw. postanowieniem sygnalizacyjnym wydanym pod sygn. akt S 3/19. Wskazał Sejmowi istnienie konkretnych uchybień w prawie, których usunięcie jest niezbędne do zapewnienia spójności systemu prawnego RP, w szczególności w zakresie stosowania tymczasowego aresztowania.

Rzecznik podkreśla, że obecne brzmienie treści art. 258 § 2 k.p.k. nie pełni założonej przez ustawodawcę funkcji ochronnej, tak aby przywrócić mu rolę subsydiarną, zwiększającą prawdopodobieństwo utrudniania postępowania (zwłaszcza na jego początkowym etapie), a jej samodzielne przywołanie w podstawie stosowania i przedłużania tymczasowego aresztowania było niewystarczające w sytuacji braku realnych i konkretnych obaw podejmowania działań zakłócających bieg postępowania przez oskarżonego.

(szczegółowa argumentacja - w załączonym piśmie procesowym RPO do TK). 

II.510.287.2026 II. 510. 288.2026