Biuletyn Informacji Publicznej RPO

• Przedsiębiorcy skarżą się na obowiązek prowadzenia elektronicznej księgi przychodów i rozchodów oraz fakturowania za pomocą Krajowego Systemu e-Faktur (KSeF)
• Wskazują m.in., że KseF wprowadza powszechny, prewencyjny i niezróżnicowany mechanizm kontroli wszystkich przedsiębiorców, niezależnie od przesłanek świadczących o łamaniu prawa
• Podkreślają, że zakres zbieranych danych wykracza poza minimum konieczne do weryfikacji prawidłowości rozliczeń podatkowych i obejmuje informacje pozwalające na analizę modelu biznesowego przedsiębiorcy
• Dyrektor Zespołu Prawa Administracyjnego i Gospodarczego Biura Rzecznika Praw Obywatelskich Piotr Mierzejewski prosi o stanowisko dyrektora Departamentu Podatków Dochodowych Ministerstwa Finansów Jarosława Szatańskiego
• AKTUALIZACJA 27.02.2026: Żadne z powołanych w piśmie regulacji nie zostały naruszone przy wdrożeniu KSeF - głosi odpowiedź resortu (w załączniku). Celem nie jest gromadzenie i przetwarzanie danych osób prywatnych zawartych na fakturach wprowadzonych do systemu. Zapewniona jest także poufność przetwarzanych danych. Ponadto KSeF oferuje korzyści biznesowe poprzez m.in. przyspieszenie zwrotów VAT.

Do RPO wpływają skargi przedsiębiorców w tej sprawie. Jednym ze skarżących jest Europejskie Stowarzyszenie Przedsiębiorców Turystycznych reprezentujące mikro-, małych i średnich przedsiębiorców sektora turystyki. Wskazuje ono, że rozwiązania KSeF budzą poważne wątpliwości konstytucyjne.

W ocenie Stowarzyszenia KSeF wprowadza powszechny i obligatoryjny mechanizm prewencyjnego gromadzenia pełnych danych fakturowych wszystkich podatników VAT, niezależnie od przesłanek ryzyka. Zakres tych danych wykracza poza minimum konieczne do weryfikacji prawidłowości rozliczeń podatkowych i obejmuje informacje pozwalające na analizę modelu biznesowego.

Stowarzyszenie podkreśla, że KSeF praktycznie uzależnia możliwość wystawienia faktury - podstawowego instrumentu obrotu gospodarczego - od sprawności centralnego systemu państwowego. Ryzyko awarii, błędów systemowych czy ograniczonej dostępności systemu przerzuca się na przedsiębiorców. 

W odczuciu Stowarzyszenia, KSeF wprowadza powszechny, prewencyjny i niezróżnicowany mechanizm kontroli wszystkich przedsiębiorców, niezależnie od jakichkolwiek przesłanek wskazujących na nadużycia czy naruszenia prawa. Każdy przedsiębiorca jest traktowany przez system jako potencjalny sprawca naruszeń podatkowych, a dopiero później - ewentualnie - jako działający zgodnie z prawem. Odwraca to konstytucyjnie właściwą relację państwa z jednostką, w której domniemanie rzetelności i legalności działania obywatela jest punktem wyjścia, a ingerencja państwa następuje przy uzasadnionym podejrzeniu naruszenia prawa.

W efekcie KSeF nie tylko gromadzi dane „na zapas” - buduje architekturę fiskalnej kontroli o charakterze stałym i uprzednim, która nie jest reakcją na konkretne ryzyko, lecz trwałym elementem relacji przedsiębiorcy z państwem. Budzi to poważne wątpliwości co do zgodności z zasadą państwa prawa i ochrony zaufania jednostki do władzy publicznej - uważa Stowarzyszenie.

Zwraca też ono uwagę, że zakres danych przekazywanych do KSeF obejmuje informacje, które w realiach obrotu gospodarczego stanowią w istocie tajemnicę przedsiębiorstwa, w tym w szczególności: strukturę cen i rabatów, warunki współpracy z kontrahentami, modele rozliczeń, sezonowość działalności oraz sieć relacji handlowych. Dane te mają bezpośrednią wartość ekonomiczną i ich ochrona stanowi element konstytucyjnej ochrony wolności działalności gospodarczej i praw majątkowych.

Dlatego, w ocenie Stowarzyszenia - powszechne i automatyczne przekazywanie takich informacji do centralnego systemu bez związania ich z  procedurą kontrolną i bez ograniczenia do sytuacji podejrzenia naruszeń oznacza w praktyce wywłaszczenie informacyjne przedsiębiorców z ich know-how i tajemnicy handlowej, przy braku mechanizmów kompensacyjnych.

Stowarzyszenie podkreśla, że NIK wskazała na istotne braki co do nadzoru nad projektem i opóźnienia w jego realizacji, mimo że system ma obsługiwać dwa i pół miliarda dokumentów rocznie. W debacie publicznej i w interpelacjach poselskich wskazywano zaś, że KSeF nie został poddany pełnej, niezależnej weryfikacji bezpieczeństwa, co potęguje ryzyko naruszeń art. 47 i art. 51 Konstytucji i dodatkowo podważa zgodność rozwiązania z zasadą zaufania obywatela do państwa (art. 2 Konstytucji).

W odniesieniu do osób prowadzących jednoosobową działalność gospodarczą dane gromadzone w KSeF - faktury, kontrahenci, ceny, wolumeny sprzedaży - stanowią integralną część ich życia zawodowego, a tym samym podlegają ochronie art. 8 EKPC. 
System KSeF wprowadza zaś masowe, prewencyjne i niezróżnicowane gromadzenie tych danych, bez wymogu istnienia indywidualnego podejrzenia naruszenia prawa - wskazuje Stowarzyszenie.

V.511.79.2026