Sprawy generalne Rzecznika Praw Obywatelskich



wystąpienie do Minister Klimatu i Środowiska w sprawie problemów związanych z wprowadzonym w Polsce systemem kaucyjnym z dnia 2026-10-15.

Adresat:
Minister Klimatu i Środowiska
Sygnatura:
V.7200.153.2026
Data sprawy:
2026-10-15
Rodzaj sprawy:
wystąpienie o charakterze generalnym (WG)
Nazwa zepołu:
Zespół Prawa Administracyjnego i Gospodarczego
Wynik sprawy:
Opis sprawy:

wystąpienie do Minister Klimatu i Środowiska w sprawie problemów związanych z wprowadzonym w Polsce systemem kaucyjnym.

Wprowadzenie systemu kaucyjnego stanowi istotny element realizacji polityki środowiskowej państwa oraz zobowiązań wynikających z prawa Unii Europejskiej, którego celem jest zwiększenie poziomu selektywnej zbiórki opakowań po napojach, ograniczenie ilości odpadów trafiających do środowiska oraz zapewnienie wysokiej jakości surowca kierowanego do recyklingu. Rzecznik Praw Obywatelskich podkreśliła, że sposób jego realizacji powinien uwzględniać nie tylko przewidywaną skuteczność środowiskową, ale też wymogi wynikające z konstytucyjnych zasad ochrony środowiska, równego traktowania oraz dostępności usług i infrastruktury. Nie należy przy tym pomijać poszanowania obywatelskiego prawa do wnoszenia skarg na funkcjonowanie systemu z naruszeniem wprowadzonych reguł oraz domagania się ich rozpatrzenia przez właściwy organ władzy publicznej.

Z napływających do BRPO wniosków wynika, że obywatele skarżą się na zbyt małą liczbę i odległość punktów zwrotu, wykluczenie z pełnego udziału w systemie małych sklepów, trudności z przechowywaniem opakowań kaucyjnych, wadliwe działanie automatów kaucyjnych, wydawanie bonów kaucyjnych zamiast gotówki, niedostateczną informację o systemie, niedostosowanie rozwiązań systemu do sytuacji osób ze szczególnymi potrzebami oraz brak możliwości skutecznego zgłaszania nieprawidłowości.

Rzecznik podkreśliła, że ustawodawca przyjął zasadę powszechnej i równej dostępności systemu kaucyjnego – o czym wprost stanowi art. 40g ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 13 czerwca 2013 r. o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi. System ma obejmować całe terytorium kraju, a na terenie każdej gminy powinien znajdować się co najmniej jeden stacjonarny punkt odbioru opakowań objętych systemem. Jednak wymogu „powszechnego i równego dostępu” nie można utożsamiać wyłącznie z formalnym istnieniem punktów odbioru. O rzeczywistej dostępności systemu decyduje bowiem możliwość bezproblemowego przejścia obywateli przez cały proces zwrotu opakowania i odzyskania kaucji, co jak wynika z napływających skarg od obywateli, pozostawia obecnie wiele do życzenia. Rzecznik wskazała ponadto, że obowiązujące rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2025/40 z dnia 19 grudnia 2024 r. w sprawie opakowań i odpadów nakazuje, aby systemy i infrastruktura zwrotów i zbierania odpadów opakowaniowych obejmowały całe terytorium państwa członkowskiego oraz uwzględniały m.in. wielkość populacji, przewidywaną ilość i strukturę odpadów, jak również dostępność i bliskość dla użytkowników końcowych. Zatem na gruncie prawa unijnego nie wystarcza wyłącznie formalne zapewnienie zasięgu terytorialnego systemu, konieczne jest uwzględnienie jego rzeczywistej dostępności i bliskości.

Zdaniem RPO obecne rozwiązania mogą w praktyce prowadzić do kumulowania się barier o charakterze architektonicznym, transportowym, technologicznym, informacyjnym i organizacyjnym. Szczególnie dotknięte ich skutkami mogą być osoby z niepełnosprawnościami, osoby starsze, osoby o ograniczonej mobilności oraz mieszkańcy obszarów o słabszej dostępności transportowej, które nie są w stanie samodzielnie skorzystać z punktu zwrotu. W konsekwencji faktycznie ponoszą one ciężar finansowy w postaci nieodzyskanej kaucji, mimo że formalnie posiadają prawo do jej zwrotu.

Rzecznik podniosła również problem braku skutecznych mechanizmów dochodzenia praw przez konsumentów w przypadku nieprawidłowości w funkcjonowaniu systemu. Chociaż przepisy przewidują możliwość zgłaszania naruszeń do wojewódzkich inspektoratów ochrony środowiska oraz nakładania kar administracyjnych na przedsiębiorców, regulacje nie określają w sposób jasny trybu składania skarg, właściwości miejscowej organów ani środków pozwalających na szybkie odzyskanie nienależnie zatrzymanej kaucji. Brakuje również rozwiązań gwarantujących konsumentom rekompensatę za naruszenie ich praw.

Mając na względzie powyższe, Rzecznik Praw Obywatelskich zwróciła się do Minister Klimatu i Środowiska z prośbą o analizę wskazanych problemów, przedstawienie stanowiska wobec podniesionych kwestii oraz odniesienie się do zgłoszonych zastrzeżeń.

 
Wystąpienie dołączone do tego dokumentu: